Czy Tytusa 2:13 dowodzi Trójcy?

List do Tytusa 2:13 jest jednym z najczęściej przywoływanych wersetów w dyskusji na temat boskości Jezusa i nauki o Trójcy. Czy rzeczywiście stanowi on biblijne poparcie dla tej doktryny?

Przeczytajmy, o czym mówi werset:

„oczekując błogosławionej nadziei i objawienia się chwały wielkiego Boga i Zbawiciela naszego, Jezusa Chrystusa” (Tytusa 2:13, BT)

Powyższy tekst jest często przywoływany przez zwolenników doktryny o Trójcy jako argument mający dowodzić, że Jezus jest nazwany „wielkim Bogiem”. Podstawą takiego rozumowania jest zazwyczaj założenie, że skoro Jezus jest nazwany Bogiem, to potwierdza to naukę o Trójcy.

Już na wstępie warto jednak zauważyć, że nawet gdyby przyjąć trynitarną interpretację tego wersetu, werset nic nie mówi o trzech osobach Boskich, tworzących jednego Boga. Sam tekst nie zawiera więc żadnego bezpośredniego odniesienia do doktryny o Trójcy. Co najwyżej mógłby być wykorzystany jako argument na rzecz boskości Chrystusa, ale nie jako dowód istnienia Trójcy.

Zanim jednak przejdziemy do analizy greckiego tekstu i argumentów gramatycznych, warto odpowiedzieć na często pojawiający się zarzut. Czy podkreślanie różnicy między Bogiem Ojcem a Synem Bożym oraz wskazywanie, że Syn został zrodzony przez Ojca jako odrębna osoba, ma na celu umniejszenie boskości Jezusa?

Nie. Celem takiego rozróżnienia nie jest pomniejszanie godności ani wyjątkowej pozycji Syna Bożego, lecz wierne odczytanie świadectwa Pisma Świętego. Jeśli Biblia konsekwentnie odróżnia Boga Ojca od Jego Syna, to zadaniem czytelnika jest uszanowanie tego rozróżnienia, a nie zacieranie go pod wpływem późniejszych założeń doktrynalnych.

Ponieważ wielu antytrynitarzy rozumie ten werset inaczej, warto przedstawić uzasadnienie takiego stanowiska. W dalszej części przeanalizujemy, czy Tytusa 2:13 rzeczywiście utożsamia „wielkiego Boga” z Jezusem Chrystusem, czy też – w świetle argumentów językowych i kontekstowych – tytuł „wielki Bóg” odnosi się do Boga Ojca.

Tytusa 1:4 a 2:13

Zacznijmy od tego, że już w Tytusa 1:4 znajdujemy bardzo podobną konstrukcję do tej z Tytusa 2:13, przy czym w tym przypadku nie ma wątpliwości, że Paweł mówi o dwóch odrębnych osobach – Bogu Ojcu oraz Jezusie Chrystusie.

„do Tytusa, dziecka mego prawdziwego we wspólnej nam wierze. Łaska i pokój od Boga Ojca i Chrystusa Jezusa, Zbawiciela naszego!” (Tyt. 1:4, BT)

Czy taki sposób wypowiedzi Pawła nie przemawia za podobnym rozumieniem Tytusa 2:13? Gdyby w tym samym krótkim liście apostoł raz wyraźnie odróżniał Boga Ojca od Jezusa Chrystusa, a kilka wersetów później niespodziewanie utożsamiał ich jako jedną osobę, należałoby oczekiwać wyraźnych przesłanek wskazujących na taką zmianę. Tymczasem takich przesłanek w tekście nie znajdujemy. Dlatego interpretacja mówiąca o dwóch osobach ma solidne podstawy zarówno w kontekście listu, jak i w samej konstrukcji językowej.

Przyjrzyjmy się zatem greckiemu tekstowi Tytusa 2:13:

τοῦ μεγάλου θεοῦ καὶ σωτῆρος ἡμῶν Χριστοῦ ᾿Ιησοῦ
(tou megalou Theou kai sōtēros hēmōn Christou Iēsou)

Na możliwość takiego rozumienia wskazują również badacze języka greckiego Nowego Testamentu.

„W Tytusa 2:13 występują dwa rzeczowniki połączone spójnikiem καί (kai, „i”). Pierwszy z nich poprzedzony jest rodzajnikiem określonym τοῦ (tou), natomiast drugi występuje bez rodzajnika. Sama taka konstrukcja nie przesądza jeszcze, czy chodzi o jedną, czy o dwie osoby. W Nowym Testamencie istnieją przykłady, w których podobna budowa odnosi się do dwóch odrębnych osób (np. Dz 13:50; 15:22; 1 Tm 5:21; 2 Tm 4:1). Również C. F. D. Moule zauważa, że w grece koine interpretacja: „wielkiego Boga i naszego Zbawiciela, Jezusa Chrystusa” jest gramatycznie możliwa, nawet bez powtórzenia rodzajnika. Szczegółową analizę tego zagadnienia przedstawił Ezra Abbot, który poświęcił Tytusa 2:13 obszerny esej.”

Źródła: C. F. D. Moule, An Idiom Book of New Testament Greek, Cambridge University Press, 2nd ed., 1971, s. 109; Ezra Abbot, The Authorship of the Fourth Gospel and Other Critical Essays, Boston: George H. Ellis, 1888, ss. 439–457 (zwł. s. 452).

Wskazuje się również na miejsca w Nowym Testamencie, w których podobna konstrukcja odnosi się do dwóch odrębnych osób: Dz. 13:50; 15:22; Ef. 5:5; 2 Tes. 1:12; 1 Tym. 5:21; 6:13 oraz 2 Tym. 4:1.

Na gramatyczną możliwość takiego rozumienia zwraca uwagę C. F. D. Moule, pisząc:

„Znaczenie: «wielkiego Boga i naszego Zbawiciela, Jezusa Chrystusa» jest możliwe w grece κοινή (koine), nawet bez powtórzenia rodzajnika.”

Źródło: C. F. D. Moule, An Idiom Book of New Testament Greek, Cambridge University Press, Cambridge 1971, s. 109.

Jeszcze obszerniejszą analizę konstrukcji gramatycznej z Tytusa 2:13 przedstawił Ezra Abbot. Poświęcił jej niemal dwadzieścia stron w rozdziale On the Construction of Titus ii. 13. Na stronie 452 napisał międzyinnymi:

„Przeanalizujmy przykład z Nowego Testamentu. W Mat.. 21. 12 czytamy, że Jezus „wyrzucił wszystkich sprzedających i kupujących w świątyni. Nikt rozsądnie nie założyłby, że te same opisane tutaj osoby jednocześnie sprzedawały i kupowały.”

Co wyjawia szczegółowa analiza?

Ezra Abbot, amerykański biblista i znawca greki Nowego Testamentu, poświęcił konstrukcji gramatycznej z Tytusa 2:13 obszerny esej. Dochodzi w nim do wniosku, że dodanie imienia „Jezus Chrystus” po wyrażeniu „naszego Zbawiciela” wystarcza do odróżnienia dwóch osób, dlatego powtórzenie rodzajnika przed drugim rzeczownikiem nie było konieczne. Pisał o tym w swojej pracy tak:

„W Ewangelii Marka rozróżnione są dwie klasy poprzez wstawienie τούς przed ἀγοράζοντας. Rozróżnienie między nimi pozostawiono tutaj inteligencji czytelnika. W analizowanym przypadku [Tyt. 2:13] wydaje się, że pominięcie rodzajnika przed słowem σωτῆρος [so•te′ros] nie nastręcza żadnych trudności (…), ale dodanie ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ do σωτῆρος ἡμῶν [I•e•sou′ Khri•stou′ to so•te′ros he•mon′] zmienia sytuację diametralnie, ograniczając σωτῆρος ἡμῶν do osoby lub istoty, która według typowego dla Pawła użycia języka jest rozróżniona od osoby lub istoty, którą określa on jako ὁ θεός [ho The•os′], stąd nie zachodziła konieczność powtórzenia rodzajnika w celu uniknięcia niejednoznaczności.

Z powyższych względów znajdujące się w 2 Tes. 1:12 wyrażenie κατὰ τὴν χάριν τοῦ θεοῦ ἡμῶν καὶ κυρίου (…) samo dodanie ᾿Ιησοῦ Χριστοῦ do κυρίου (…) stanowi odniesienie do dwóch odrębnych podmiotów, bez konieczności dodawania rodzajnika.”

Źródło: Ezra Abbot, The Authorship of the Fourth Gospel and Other Critical Essays, Boston: George H. Ellis, 1888, rozdz. On the Construction of Titus ii. 13, ss. 439–457 (cyt. ze s. 452).

Powyższa analiza pokazuje, że z punktu widzenia gramatyki greckiej konstrukcja użyta w Tytusa 2:13 może odnosić się do dwóch odrębnych osób: Boga Ojca oraz Jezusa Chrystusa. Nie jest więc prawdą, że tekst ten jednoznacznie wymaga interpretacji utożsamiającej „wielkiego Boga” z Jezusem.

Czy Tytusa 2:13 dowodzi istnienia Trójcy?

Nawet gdyby przyjąć trynitarną interpretację Tytusa 2:13 i uznać, że określenie „wielki Bóg” odnosi się do Jezusa Chrystusa, werset ten nadal nie stanowiłby dowodu na istnienie Trójcy. Nie mówi bowiem o trzech współwiecznych i współrównych osobach jednego Boga.

Warto zwrócić uwagę na jeszcze jedną okoliczność. Hebrajskie słowo Szaddaj oraz greckie Pantokratōr tłumaczone są jako „Wszechmocny”. W Piśmie Świętym określenia te wielokrotnie odnoszą się do Boga Ojca (np. Wj 6:3; Obj. 19:6), nigdy natomiast nie zostały użyte wobec Jezusa Chrystusa ani Ducha Świętego. Gdyby istniała tylko jedna osoba określana mianem Boga, wyróżnianie jednej z nich tytułem „Wszechmocny” byłoby pozbawione większego sensu. Jeżeli jednak Biblia używa słowa „Bóg” również w odniesieniu do innych istot niż Ojciec. Wówczas tytuł „Wszechmocny” jednoznacznie wskazuje, o kim jest mowa.

Równie znamienne jest to, że nawet po swoim zmartwychwstaniu i wniebowstąpieniu Jezus nadal nazywa Ojca „swoim Bogiem”. W Jana 20:17 powiedział: „Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego”, a w Objawieniu 3:12, już jako uwielbiony Chrystus przebywający w niebie, ponownie użył określenia „mój Bóg”.

Nie bez znaczenia jest również fakt, że nawet wielu badaczy historii doktryn przyznaje, iż nauka o Trójcy nie została wprost sformułowana w Nowym Testamencie. W. R. F. Browning zauważa:

„W późniejszej teologii chrześcijańskiej Duch Święty staje się trzecią osobą Trójcy Świętej. Nauka taka nie została wprost sformułowana w Nowym Testamencie. (…) co Ojcowie Kościoła zdefiniowali potem, posługując się terminologią greckiej filozofii.” (Słownik biblijny, Warszawa 2009, hasło „Duch Święty”, s. 120.)

Wszystkie przedstawione argumenty prowadzą do dwóch wniosków. Po pierwsze, gramatyka tego wersetu nie daje ostatecznego rozstrzygnięcia, jak należy go rozumieć. Po drugie, nawet gdyby Tytusa 2:13 interpretować zgodnie z wykładnią trynitarną, werset ten nadal nie stanowi biblijnego dowodu na istnienie Trójcy Świętej.

Uaktualniono 1.08.2026 r.