Kogo przebito w Zachariasza 12:10?

W Księdze Zachariasza 12:10 znajdujemy fragment, który trynitarze często przywołują jako argument przemawiający za nauką o Trójcy. W Biblii Warszawskiej czytamy:

„Lecz na dom Dawida i na mieszkańców Jeruzalemu wyleję ducha łaski i błagania. Wtedy spojrzą na mnie, na tego, którego przebodli, i będą go opłakiwać, jak opłakuje się jedynaka, i będą gorzko biadać nad nim, jak gorzko biadają nad pierworodnym”.

Podobnie oddaje ten fragment Biblia Gdańska:

„(…) a patrzyć będą na mię, którego przebodli (…)”.

Trynitarze zwracają uwagę na słowa „na mnie”, twierdząc, że stanowią one mocny argument za wiarą w Trójcę, ponieważ mają wskazywać na utożsamienie JHWH z Jezusem Chrystusem. Czy rzeczywiście taki wniosek wynika z tego proroctwa?

Jak wiemy, jest to tekst proroczy, który ewangelista Jan odniósł do wydarzeń na Golgocie. W Ewangelii Jana 19:34,37 (BW) czytamy:

„Lecz jeden z żołnierzy włócznią przebił bok jego i zaraz wyszła krew i woda”.

„A na innym miejscu mówi Pismo: Zobaczą, kogo przebodli”.

Jak widzimy, Jan przywołuje tutaj proroctwo Zachariasza, ale używa nieco innego sformułowania. Zamiast słów „spojrzą na mnie, na tego, którego przebodli”, pisze: „Zobaczą, kogo przebodli”, a według Biblii Tysiąclecia: „Będą patrzeć na Tego, którego przebili”.

O czym świadczy brak słów „na mnie” w Ewangelii Jana 19:37?

Warto zauważyć, że w hebrajskim tekście masoreckim Zachariasza 12:10 rzeczywiście występuje zwrot „na mnie”. Istnieją jednak również warianty tekstu wskazujące na „niego”. Sam Jan przytacza proroctwo w trzeciej osobie, odnosząc je jednoznacznie do przebitego Jezusa.

Nie możemy więc na podstawie samego sformułowania „na mnie” automatycznie utożsamiać Jezusa z JHWH. Jan wskazuje, kogo przebito, ale nie stwierdza, że Jezus jest tym samym Bogiem, który wypowiada proroctwo.

Powstaje zatem pytanie: czy Zachariasz 12:10 rzeczywiście naucza o tożsamości Jezusa z JHWH, czy raczej zapowiada cierpienie Mesjasza, którego Bóg posłał do swojego ludu?

Będą patrzeć na tego, którego przebili

Jak ten werset oddają inne przekłady Pisma Świętego? Przyjrzyjmy się trzem tłumaczeniom Zachariasza 12:10.

• Biblia Tysiąclecia: „Będą patrzeć na tego, którego przebili”.
• Biblia Poznańska: „[…] I patrzeć będą na tego, którego przebodli”.
• Biblia Warszawsko-Praska: „I będą patrzeć na tego, którego sami przebodli”.

Dlaczego przekłady te nie zawierają słów „na mnie”, skoro zwrot ten występuje w tekście masoreckim?

Otóż istnieją również hebrajskie manuskrypty, w których zamiast „na mnie” występuje odmienne brzmienie. W opracowaniach dotyczących tego fragmentu wspomina się o 45 takich rękopisach.

W książce Jurka Szymanowskiego „Trójca Święta czy pochodzi z Bożego objawienia?” czytamy:

„Otóż te przekłady, które zawierają słowo »mnie« bazują na tekście manuskryptów masoreckich pochodzących z IX w n.e. i późniejszych. Tymczasem część dużo starszych manuskryptów, zamiast słów »na mnie« (elaj) zawiera słowa »na tego« (elaw). Ta różnica stanowi poważną zmianę w interpretacji. Jeżeli Bóg przemawia przez proroka i mówi »na tego, którego przebodli«, to powoduje zupełnie inny odczyt, aniżeli by powiedział »na mnie, którego przebodli«”.

Warto zaznaczyć, że wspomniane 45 hebrajskich rękopisów, odnotowanych w opracowaniach Kennicotta i De Rossiego, rzeczywiście zawiera wariant „na niego” zamiast „na mnie”. Różnica ta ma istotne znaczenie dla interpretacji całego proroctwa. W pierwszym przypadku można odnieść słowa o przebiciu bezpośrednio do JHWH, natomiast w drugim dotyczą one innej osoby, na którą wskazuje Bóg.

W hebrajskiej tradycji rękopiśmiennej występują oba warianty. Tekst masorecki zawiera słowa „na mnie”, natomiast część rękopisów przekazuje „na niego”.

Co więcej, odczytanie „na mnie” rodzi również pytania w świetle dalszego kontekstu Zachariasza 12:10, w którym prorok konsekwentnie mówi o przebitym w trzeciej osobie.

Czego nas uczy kontekst

Zwróćmy uwagę, że w dalszej części tego samego wersetu czytamy słowa, które nie odnoszą się do osoby mówiącej, lecz do kogoś innego, przedstawionego w trzeciej osobie:

„(…) będą go opłakiwać, jak opłakuje się jedynaka, i będą gorzko biadać nad nim, jak gorzko biadają nad pierworodnym”.

Dlaczego zatem nie czytamy w tym miejscu konsekwentnie „mnie” zamiast „go” oraz „nade mną” zamiast „nad nim”?

Biorąc pod uwagę dalszy kontekst proroctwa, w którym o przebitym mówi się w trzeciej osobie, odczytanie „na niego” wydaje się bardziej naturalne. Nie przesądza to jednak, że taki właśnie był tekst pierwotny. Co istotne, nawet przyjmując wariant „na mnie”, nie musimy uznawać, że dosłownie przebito samego JHWH. Podobny sposób wyrażania znajdujemy w Łukasza 2:35, gdzie Symeon zapowiada Marii, że „miecz przeniknie jej duszę”, co nie oznacza dosłownego przebicia mieczem, lecz cierpienie z powodu losu jej syna. Podobnie przebicie Jezusa mogło oznaczać zadanie bólu Jego Ojcu. Nie oznaczając przy tym, że to sam JHWH został fizycznie przebity. Starożytna Septuaginta oddaje ten fragment w ogóle, nie używając słowa oznaczającego „przebicie”, lecz wyrażenie odnoszące się do szyderstwa lub znieważenia.

Septuaginta (Vocatio), Zachariasza 12:10

W przypisie do Zachariasza 12:10 w Biblii Poznańskiej (wydanie z 1992 roku) znajdziemy wyjaśnienie, dlaczego tłumacze nie przyjęli w tym miejscu brzmienia „na mnie”. Jak wynika z przypisu (skan poniżej), osobą, o której mowa, nie może być sam Jahwe, jak sugerowałoby dosłowne odczytanie tekstu masoreckiego.

Postać przebitego przypomina raczej Sługę Jahwe z  rozdziału 53 Księgi Izajasza, którego chrześcijanie utożsamiają z Panem Jezusem.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu (Biblia Poznańska), tom III — przypis do Zachariasza 12:10, str. 648.

Takie rozumienie pozostaje również w zgodzie ze słowami ewangelisty Jana 19:37, który odnosi proroctwo Zachariasza bezpośrednio do Jezusa Chrystusa. To właśnie Jezus, posłany przez Boga Mesjasz, został przebity, a nie sam JHWH. Na ziemię przyszedł Syn Boży, posłany przez Ojca, a nie Ojciec osobiście.

Jedynak i pierworodny

Kolejna ważna kwestia dotyczy słów:

„(…) będą go opłakiwać, jak opłakuje się jedynaka, i będą gorzko biadać nad nim, jak gorzko biadają nad pierworodnym”.

Czy w odniesieniu do JHWH Pismo Święte kiedykolwiek używa takich określeń jak „jedynak” czy „pierworodny”?

Jak widzimy, również ta część proroctwa kieruje naszą uwagę nie na JHWH, lecz na Pana Jezusa. To właśnie Jezusa Pismo Święte nazywa jednorodzonym Synem oraz pierworodnym.

Na Jezusa wskazuje również fragment z Objawienia 1:7 (BW):

„Oto przychodzi wśród obłoków, i ujrzy go wszelkie oko, a także ci, którzy go przebili, i będą biadać nad nim wszystkie plemiona ziemi. Tak jest! Amen”.

Co zatem pozostaje z argumentacji trynitarzy, którzy na podstawie Zachariasza 12:10 próbują utożsamiać Jezusa z JHWH?

Oczywiście zgadzamy się, że przebijając i uśmiercając Syna Bożego, zadano również bolesny cios Jego Ojcu. Każdy kochający ojciec rozumie, jak wielkim cierpieniem jest utrata ukochanego dziecka. Możemy więc powiedzieć, że śmierć Jezusa dotknęła także samego Boga.

Podobną myśl znajdujemy w Zachariasza 2:12, gdzie Bóg podkreśla, jak bliski jest Mu Jego lud. Kto dotyka Jego ludu, dotyka jakby źrenicy Jego oka.

Nie oznacza to jednak, że Bóg i Jego lud są tą samą osobą. Podobnie fakt, że cierpienie i śmierć Jezusa dotknęły również Jego Ojca, nie oznacza, że Jezus i JHWH są tym samym Bogiem.

Czy ten tekst objawia Trójcę?

Co ciekawe, nawet gdyby przyjąć tłumaczenie Biblii Warszawskiej lub Biblii Gdańskiej, w którym czytamy „spojrzą na mnie”, fragment ten przecież NIC nie mówi o Trójcy, równości jej osób czy o Duchu Świętym.

Co więcej, utożsamianie na tej podstawie Jezusa z JHWH może prowadzić do poglądu zbliżonego do modalizmu (sabelianizmu), który zaciera różnice między osobami Trójcy. Według modalizmu Ojciec, Syn i Duch Święty nie są trzema odrębnymi osobami, lecz różnymi sposobami objawiania się jednego Boga.

Być może właśnie dlatego w cytowanym wcześniej przypisie do Biblii Poznańskiej tak stanowczo stwierdzono, że przebitym „nie może być Jahwe”.

Twierdzenie zatem, że przebito samego JHWH, a Jezus jest z Nim tożsamy, wykracza poza to, co rzeczywiście mówi proroctwo Zachariasza. Takie rozumienie jest bliższe nauce niektórych wspólnot zielonoświątkowych, które odrzucają tradycyjną Trójcę na rzecz tzw.  Jedności Bóstwa.

Uaktualniono tekst 9.10.2026 r.