Do kogo Bóg mówi „uczyńmy” w Rodzaju 1:26

Jednym z najczęściej przytaczanych argumentów — przez zwolenników „Trójcy Świętej” – jest użycie liczby mnogiej w słowach Boga, zapisanych w Księdze Rodzaju.

Zwróćmy uwagę na werset 1:26, gdzie w Biblii Tysiąclecia (wyd. II) czytamy:

„A wreszcie rzekł Bóg: Uczyńmy człowieka na Nasz obraz, podobnego Nam. Niech panuje nad rybami morskimi, nad ptactwem powietrznym, nad bydłem, nad ziemią i nad wszystkimi zwierzętami pełzającymi po ziemi!”

Podobne użycie liczby mnogiej znajdujemy także w Księdze Rodzaju 11:7:

„Zejdźmy więc i pomieszajmy tam ich język, aby jeden nie rozumiał drugiego!”

Zwolennicy dogmatu Trójcy często posługują się tymi wersetami, uważając, że świadczą one o wieloosobowej naturze Boga. Twierdzą, że skoro Bóg mówi w liczbie mnogiej, to musi istnieć więcej niż w jednej boskiej osobie.

Czy jednak rzeczywiście wynika z tych wersetów, że Bóg jest w trzech osobach? O ilu osobach tu czytamy? Biblia tego nie precyzuje. Tekst nie podaje żadnej liczby, dlatego równie dobrze Bóg mógłby zwracać się do jednej osoby, do kilku, a nawet do całego zastępu aniołów.

Sam fakt użycia liczby mnogiej nie stanowi jeszcze argumentu za Trójcą. Aby ten fragment mógł ją wspierać, należałoby wykazać, że słowa te odnoszą się do trzech współistotnych i odwiecznych osób, czego tekst Księgi Rodzaju nie zawiera.

Rozsądnym wydaje się więc spojrzenie na to, jak słowa te rozumieli Izraelici — naród wybrany przez Boga i pierwotni adresaci Ksiąg Mojżeszowych.

Należy przy tym zauważyć, że Księga Rodzaju powstała w środowisku surowego monoteizmu. Izraelici od czasów Mojżesza konsekwentnie wyznawali wiarę w jednego Boga, którym jest JHWH.

Żaden Izraelita nie pojmował Boga jako istoty złożonej z kilku osób, co wielokrotnie wyrażano w modlitwie Szema Jisrael („Słuchaj, Izraelu”) zapisanej w Księdze Powtórzonego Prawa 6:4 (KUL):

„Słuchaj Izraelu: Jahwe, nasz Bóg, jest jeden.”

Biblijny monoteizm a zwrot „uczyńmy”

Żydowskie przywiązanie do monoteizmu wykluczało, że w Rodzaju: 1:26 może chodzić o Boga w więcej niż jednej osobie. Trwanie przy przekonaniu, że Bóg jest jeden, stanowiło bowiem fundament wiary Izraela i warunek uznania Bożego. Wszelkie odstępstwo od tej zasady w Izraelu karane było śmiercią!

Jak zatem Izraelici rozumieli zwrot „Uczyńmy”?

Otóż w przeważającej większości Żydzi, uważali, że jest to  forma „narady” Boga z jego anielskim „dworem” – aniołami. W żydowskiej Torze „Tora Pardes Lauder” z 2019 r. (tłum. rabin dr Sacha Pecaric) napisano:

„Uczyńmy człowieka — Słowa te uczą nas, że człowiek został stworzony z wielką rozwagą i mądrością. Bóg nie powiedział: „Niech ziemia wyda„, tak jak to miało miejsce przy stwarzaniu zwierząt. Człowiek został stworzony z najgłębszym zaangażowaniem Bożej Opatrzności i Mądrości (Abarbanel). Bóg powiedział do aniołów, które zostały stworzone drugiego dnia: „Uczyńmy człowieka„. (Targum Jonatan)”

Wynika z tego komentarza  wyraźnie, że żydowska tradycja egzegetyczna zwraca uwagę, że jest to wypowiedź Boga do aniołów.

Poniżej trzy szczególnie interesujące wypowiedzi żydowskich autorytetów:

Rashi (Rabbi Szlomo Jicchaki, XI w.) uważa, że  Bóg działa z pokory i uprzejmości i konsultuje się z aniołami, choć nie potrzebuje ich pomocy. Czyni to, aby nauczyć ludzi skromności i zapobiec zazdrości w niebiańskim dworze. Jednocześnie Raszi podkreśla, że tylko Bóg sam dokonuje stworzenia (w. 27 w liczbie pojedynczej: „I stworzył Bóg człowieka na Swoim obrazie”).

Saadia Gaon w swoim komentarzu (Tafsir), interpretuje formę „uczyńmy” jako pluralis maiestatis — liczbę mnogą majestatu, używaną w celu podkreślenia wielkości i autorytetu Boga. Odwołuje się przy tym do innych konstrukcji w Biblii Hebrajskiej, w których liczba mnoga nie oznacza wielości osób, lecz wyraża majestat jedynego Boga. Saadia Gaon zdecydowanie odrzuca ideę rzeczywistej konsultacji z innymi istotami jako partnerami w dziele stworzenia.

Jews for Judaism i Outreach Judaism (np. rabbi Tovia Singer): wskazują, że liczba mnoga w zwrocie „uczyńmy” może odnosić się albo do niebiańskiego dworu aniołów (z pokory i uprzejmości, jak u Rasziego), albo stanowić przykład pluralis maiestatis. Kluczowym argumentem pozostaje jednak fakt, że werset 27 natychmiast przechodzi do liczby pojedynczej: „I stworzył Bóg człowieka na swoim obrazie”, co jednoznacznie wyklucza wielość osób w Bóstwie.

Przytoczone tu wypowiedzi żydowskich komentatorów pokazują wyraźnie, że istniały różne sposoby rozumienia zwrotu „Uczyńmy”. Jednak żaden z nich nie prowadził do wniosku o wieloosobowej naturze Boga.

Jak tłumaczą te słowa trynitarni bibliści?

W przekładzie Biblii Warszawsko-Praskiej (1997, bp Kazimierz Romaniuk) w przypisie do wersetu Rodzaju: 1:26 czytamy:

„Stwórzmy (l.m.) – aluzja  albo do całego dworu niebiańskiego,  stanowiącego otoczenie Boga (por.Ps.8,6; Hbr.2,7)  albo do liczby mnogiej imienia Boga — Elohim wyrażającej majestat i wewnętrzne bogactwo Boga.”

Podobnie w przypisie do Biblii Jerozolimskiej (Pallottinum 2006):

„Uczyńmy. Ta liczba mnoga może oznaczać zastanawianie się Boga razem z Jego dworem niebiańskim (aniołami por.3,5.22) …”

W książce Papieskiego Wydziały Teologicznego w Poznaniu pt. „Prehistoria biblijna” Michała Petera (wyd. 1994) na stronie 17 akapit 6 czytamy:

„Ojcowie znowu m.in. św. Ireneusz, św. Hilary, św. Bazyli, św. Jan Chryzoston, św. Augustyn, dopatrywali się w liczbie mnogiej aluzji do Trójcy Św. Jednakże to postępowanie Ojców, tłumaczy się, ich wiedzą nowotestamentową, w świetle której rzeczywiście najłatwiej znika trudność. Wszelako Stary Testament nie znał jeszcze prawdy o troistości Osób w Bogu. Zresztą mimo formy liczby mnogiej znaczenie wyrażenia faciamus jest jednostkowe: Bóg chce stworzyć człowieka!”

W tym samym dziele o Rodzaju 11:7 czytamy na stronie 107:

„Liczbę mnogą zejdźmy i pomieszajmy rozumiemy albo jako pluralis deliberationis, albo jako dialog Boga z aniołami, narzędziami wykonującymi Bożą wolę”.

Pismo Święte Starego i Nowego Testamentu — Księga Rodzaju (Komentarze KUL, Pallottinum 1962) w przypisie do tego wersetu stwierdza:

„Różnie uczeni wyjaśniają użycie liczby mnogiej w w. 26 Św. Tomasz (II-a IIae,q. 174. a 6) chciał się dopatrzyć w tej formie tajemnicy Trójcy Świętej. O. Procksch … aniołów. Pierwsze tłumaczenie trzeba odrzucić, gdyż dopiero w NT została objawiona ludziom tajemnica Trójcy Świętej, a tłumaczeniu o aniołach sprzeciwia się kontekst, który wyraźnie zaznacza, że Bóg stworzył człowieka na swój obraz, a nie na obraz aniołów.  Toteż najprawdopodobniej użycie l. mn. nie ma znaczenia rzeczowego, lecz jedynie formalne.  Autor przez użycie l. mn. chciał zaznaczyć, że Bóg przed stworzeniem człowieka wezwał na naradę wszystkie swoje doskonałości, aby dokonać ostatniego dzieła — stworzenia człowieka (adam).”

Jak z tego wynika, wielu biblistów, mimo że sami wyznają doktrynę trynitarną, nie doszukuje się w słowach „Uczyńmy” żadnej aluzji do „Trójcy Świętej”.

Czego uczymy się z kontekstu?

Warto także zwrócić uwagę na kontekst, w którym słowo Bóg, zawsze jest powiązane z zaimkiem osobowym w liczbie  pojedynczej. Bóg stworzył człowieka „Na swój(a nie ich) obraz. Na obraz Boga stworzył (a nie stworzyli) go”.

Zwróćmy uwagę na Księgę Rodzaju 1:27 (BW), gdzie czytamy:

„I stworzył Bóg człowieka na obraz swój. Na obraz Boga stworzył go. Jako mężczyznę i niewiastę stworzył ich.”

Po słowach „Uczyńmy… na nasz obraz” (w. 26), Biblia stwierdza w 27: „na swój obraz, na obraz Boży stworzył go” (KUL).

Jak widzimy, w opisie samego aktu stworzenia pojawia się liczba pojedyncza: „swój obraz”, „stworzył”. Gdyby liczba mnoga w wersecie 26 miała odnosić się do trzech Osób w Trójcy, należałoby oczekiwać, że konsekwentnie także w wersecie 27 pojawi się liczba mnoga: na ich obraz oraz stworzyli. Tak jednak nie jest. Przejście na liczbę pojedynczą wskazuje, że liczba mnoga w wersecie 26 nie odnosi się do wewnętrznej natury Boga, lecz do kogoś, do kogo Bóg się zwraca.

Z tego faktu zdają sobie sprawę również trynitarze, którzy przyznają, że  Stary Testament nie naucza w tych fragmentach  o Trójcy. Argument na rzecz obecności aniołów przy stworzeniu może dodatkowo potwierdzać tekst z Księgi Hioba 38:4–7 (BW), wskazujący, że istoty duchowe były świadkami dzieła stworzenia:

„Gdzie byłeś, gdy zakładałem ziemię? Powiedz, jeśli wiesz i rozumiesz.   Kto wyznaczył jej rozmiary? Czy wiesz? Albo kto rozciągnął nad nią sznur mierniczy?  Na czym są osadzone jej filary albo kto założył jej kamień węgielny?    Gdy gwiazdy poranne chórem radośnie się odezwały i okrzyk wydali wszyscy synowie Boży?”

Antytrynitarze wierzący w preegzystencję uważają natomiast, że w tym fragmencie z Rodzaju: 1:26, Bóg  może mówić do swojego pierworodnego syna. Zobacz Ewangelię Jana 1:3 (BW):

„Wszystko przez nie powstało, a bez niego nic nie powstało, co powstało.”

oraz  Kolosan 1:15,16 (BW)

„On jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia,   ponieważ w nim zostało stworzone wszystko, co jest na niebie i na ziemi, rzeczy widzialne i niewidzialne, czy to trony, czy panowania, czy nadziemskie władze, czy zwierzchności; wszystko przez niego i dla niego zostało stworzone.”

Nasze wnioski dotyczące zwrotu „uczyńmy”

W naszej ocenie wypowiedź Boga w Księdze Rodzaju 1:26 („uczyńmy człowieka”) należy rozumieć jako zwrócenie się do niebiańskiej rady. Nie jest to wewnętrzny dialog wieloosobowego Boga. Pismo Święte wielokrotnie przedstawia Boga jako Króla otoczonego dworem niebiańskim, czyli zastępami aniołów. Znalazło to wyraz w tytule „Jahwe Bóg Zastępów”, o czym czytamy w Księdze 2 Samuela 5:10 (BWP):

„I stawał się Dawid władcą coraz potężniejszym, a Jahwe, Bóg Zastępów, był z nim.”

Istnienie takiego zgromadzenia istot duchowych zostało ukazane, chociażby w  1 Księdze Królów 22:19 (BW):

„On zaś rzekł: Słuchaj przeto słowa Pańskiego: Widziałem Pana siedzącego na swoim tronie, a cały zastęp niebieski stał przy nim, po jego prawicy i po lewicy.”

W kolejnych wersetach (22:20–22) Bóg zadaje pytanie zgromadzeniu, a różne istoty duchowe przedstawiają, swoje propozycje działania. Wynika z tego, że Bóg konsultuje pewne zadania z aniołami. Ostateczna decyzja i jej zatwierdzenie należą jednak wyłącznie do Boga. Pokazuje to jasno, że dialog nie musi oznaczać współuczestnictwa w boskiej władzy ani w akcie sprawczym.

Ten sam schemat widoczny jest w opisie stworzenia człowieka. Choć w Rodzaju 1:26 pojawia się forma liczby mnogiej („uczyńmy”), to już w następnym wersecie autor jednoznacznie stwierdza: „I stworzył Bóg człowieka” (Rdz 1:27). Akt stwórczy zostaje przypisany wyłącznie jednemu podmiotowi. Zgodnie z konsekwentnym nauczaniem proroków Jahwe jest jedynym Stwórcą. Tym, który „sam rozpostarł niebiosa” i uczynił wszystko „bez pomocy” (por. Iz 44:24).

Warto podkreślić, że również niektórzy z Ojców Kościoła nie odczytywało Rodzaju 1:26 jako dowodu na Trójcę w sensie nicejskim. Ich interpretacje obejmowały m.in.:

• dialog Boga z Logosem, rozumianym jako byt podporządkowany,
• mowę do Słowa i Mądrości jako przymiotów,
• język pedagogiczny lub dworski,
• odniesienie do koncepcji rady niebiańskiej.

Dopiero w IV wieku, w kontekście sporów chrystologicznych, zwrot „uczyńmy człowieka” został reinterpretowany dogmatycznie i włączony do argumentacji na rzecz doktryny trynitarnej. Sam tekst biblijny, czytany w swoim pierwotnym kontekście literackim i historycznym, nie wymaga ani nie implikuje ontologicznej wieloosobowości Boga.

(Artykuł uaktualniono i przeredagowano 17.01.2026 roku)