Czy Nowy Testament naucza o Trójcy?

W wielu artykułach na blogu zwracamy uwagę, że nauki o Trójcy w Piśmie Świętym Starego Testamentu nie ma. Bogiem jest bowiem bezdyskusyjnie JHWH i ten Bóg — a nie „Trójca” – objawił się Abrahamowi, Izaakowi, Jakubowi oraz Mojżeszowi i prorokom.

Potwierdza to apostoł Piotr w słowach zanotowanych w Dzieje Apostolskie 3:13 (BWP):

„To Bóg Abrahama, Izaaka i Jakuba, Bóg ojców naszych okazał chwałę słudze swemu Jezusowi. Tymczasem wyście Go wydali i wyparliście się Go nawet wtedy, kiedy Piłat postanowił Go uniewinnić.”

Nie ulega wątpliwości, że Bogiem Abrahama, Izaaka i Jakuba był JHWH. Ten właśnie Bóg uwielbił swojego sługę Jezusa, potwierdzając poprzez namaszczenie, że On jest Mesjaszem, czyli Chrystusem.

W Dziejach Apostolskich 4:26,27 (OLNT):

„Ziemscy władcy zjednoczyli się do walki, a przywódcy zebrali się razem, aby wystąpić przeciw Panu i Jego Mesjaszowi. Tak właśnie stało się w tym mieście!—modlili się. —Oto król Herod i gubernator Poncjusz Piłat, wraz z Rzymianami i żydowskimi przywódcami, zjednoczyli się przeciwko Twojemu świętemu Słudze—Jezusowi, którego ustanowiłeś Mesjaszem.”

Jezus nie przyszedł jako druga osoba Boga, ale jako  zapowiedziany przez Boga „Mesjasz”, czyli „Sługa Jahwe”.

Kim innym jest zatem Bóg JHWH, a kim innym Jezus, namaszczony przez Boga na Mesjasza.

Jeżeli zgodnie z Pismem, Bóg się nie zmienia (Malachiasza 3:6),  to logiczny wniosek jest taki, że Bóg JHWH Starego Testamentu jest Bogiem również chrześcijan.

Potwierdza to jasno List do Rzymian 3:29,30 (KUL):

„Bo czyż Bóg jest tylko Bogiem Żydów? Czyż i nie pogan także? Z pewnością i pogan.
Jeden jest bowiem Bóg, który usprawiedliwia zarówno obrzezanych z wiary jak i nieobrzezanych przez wiarę.”

Nie ma dwóch różnych objawień Boga. Innego w Starym … a innego w Nowym Testamencie. Jest tylko jeden i ten sam Bóg i jeden Mesjasz ustanowiony naszym Panem (Jana 17:3). Więcej w artykule „Czy Stary Testament naucza o Trójcy”.

W tym wpisie chcemy jednak zwrócić uwagę, co na temat Trójcy powiedział Pan Jezus oraz apostołowie.

Żydowskie korzenie — kontra grecka filozofia

Nie ulega wątpliwości, że Pan Jezus urodził się w żydowskiej kulturze, uczęszczał do synagogi, i wierzył w to, czego naucza Tora, Pisma i Prorocy.

Może to dla niektórych być zaskakujące, ale Jezus nigdy nie powiedział o sobie, że jest częścią Boga, drugą osobą Boga czy wcielonym Bogiem.

Przeciwnie — Jezus nauczał, że: „Ojciec jest od niego większy” (Jana 14:28), a On sam jest „Synem Bożym” wykonującym wolę Ojca (Jana 10:36,37).

Jezus wielokrotnie zwraca uwagę, jak ważną rolę odgrywają Żydzi w zamierzeniu Boga. Mówi, że został posłany „do zaginionych owiec Izraela” (Mat. 15:24) oraz że „zbawienie wywodzi się z Żydów” (Jana 4:22).

To, kim jest, Jezus wyjawił, chociażby w rozmowie z Samarytanką — o czym czytamy w Jana 4:25 (BW):

„Rzekła mu niewiasta: Wiem, że przyjdzie Mesjasz (to znaczy Chrystus); gdy On przyjdzie, wszystko nam oznajmi.”

Jezus jej wyznał (J 4:26): „Ja, który mówię z tobą, jestem nim”. Co ważne ani Samarytanie, ani Żydzi nie oczekiwali  przyjścia na ziemię Boga.

Niestety, z chwilą, gdy chrześcijaństwo zderzyło się z filozofią grecką (hellenizmem), żydowskie korzenie zaczęły być wypierane przez filozoficzne rozważania nad tym — Kim jest Jezus? Dużą rolę odegrali tu tzw. Ojcowie Kościoła.

Brak hebrajskiego zrozumienia roli Mesjasza w zamierzeniu Bożym doprowadziło do spekulacji na temat relacji Bóg Ojciec a Syn Boży.

Pojawiły się niebiblijne rozważania czy Jezus jest „współistotny Ojcu”, chociaż w Biblii takie słowo (homoousios) nawet nie występuje.

Możemy tu oczywiście spekulować na temat relacji Ojca i Syna oraz tego, czy Duch Święty jest osobą, ale nie można w żaden sposób biblijnie udowodnić, że trzy osoby tworzą jednego Boga!

Jezus, jak również Jego uczniowie, nigdzie nie nauczali o takiej koncepcji Boga. W pismach Nowego Testamentu nie znajdziemy wykładu doktryny o Bogu w trzech osobach.

Dogmat ten nie wywodzi się bowiem bezpośrednio z tekstu biblijnego, lecz został sformułowany w późniejszych wiekach. Zdaniem jego krytyków, kształtował się on pod silnym wpływem greckiej filozofii, szczególnie w III wieku po Chrystusie.

W jakiego Boga wierzył Pan Jezus?

Jezus zapytany przez uczonego w Piśmie, które jest pierwsze ze wszystkich przykazań, odpowiedział słowami zanotowanymi przez Marka 12:29 (EiB):

„Jezus odpowiedział: Pierwsze przykazanie jest takie: Słuchaj, Izraelu! Pan, Bóg nasz, Pan jest jeden.”

Jezus cytuje w tym miejscu Księgę Powtórzonego Prawa 6:4 (KUL):

„Słuchaj Izraelu! Jahwe jest naszym Bogiem, Jahwe jedyny!”

Z wersetu 32 (BW) wynika, że „uczony w Piśmie” zgadza się z tym, że jest to pierwsze ze wszystkich przykazań:

„I powiedział do Niego znawca Prawa: Dobrze, Nauczycielu! Prawdę powiedziałeś, że jest jeden i że poza Nim nie ma innego.”

Jezus tymi słowami potwierdził niezmienną prawdę, że Bóg JHWH jest jedynym Bogiem!

Jezus nie głosił innego Boga, gdyż doskonale znał Księgę Powtórzonego Prawa, która nie daleko dalej ostrzega w wersetach 13:1-6 (Biblia Poznańska):

„Czuwajcie wiernie nad wykonywaniem tego wszystkiego, co ja wam nakazuję, niczego nie dodając ani nie ujmując.
Jeśliby powstał u ciebie [Izraelu] jaki prorok albo jasnowidz i obiecał ci znak lub cud, i gdyby ten znak albo cud, który on zapowiedział, istotnie się dokonał, a on rzekłby do ciebie: „Pójdźmy do innych bogów, których ty nie znasz, i służmy im!” nie usłuchasz słów tego proroka czy też tego jasnowidza! Jahwe to bowiem, wasz Bóg, doświadcza was, by się przekonać, czy miłujecie swego Boga, Jahwe, z całego serca i z całej duszy.
Macie postępować za swoim Bogiem, Jahwe. Jego macie się lękać, zachowując Jego przykazania. Jego głosu macie słuchać, Jemu służyć i do Niego lgnąć.  A ten prorok lub ten jasnowidz ma być zabity. Głosił bowiem bunt przeciw waszemu Bogu, Jahwe, który was wywiódł z ziemi egipskiej, uwolnił z domu niewoli. A tamten chciał ciebie sprowadzić z drogi, po której kazał ci kroczyć twój Bóg, Jahwe. I tak usuniesz zło spośród siebie!”

Czy „Trójca Święta” nie jest innym Bogiem od tego Boga, w którego wierzył Abraham, Izaak, Jakub i Izraelici? Czy to Trójca wyprowadziła naród wybrany z niewoli egipskiej?

Zobaczmy teraz, co o Jezusie sądzili Jego uczniowie?

Za kogo uważali Jezusa Jego uczniowie?

Od samego początku uczniowie Jezusa uważali Go za Mesjasza zapowiedzianego w ST. Andrzej powiedział swemu bratu Piotrowi — o czym czytamy w Jana 1:41: „Znaleźliśmy Mesjasza„.
Podobnie Filip, spotkawszy Nataniela (Jan 1:45 BW), oznajmia:

 „Znaleźliśmy tego, o którym pisał w zakonie Mojżesz, a także prorocy.”

Co o Mesjaszu wiedział Mojżesz? Co zapowiadały proroctwa?

W Księdze Powtórzonego Prawa 18:15 (KUL), zapowiedziano pojawienie się proroka podobnego Mojżeszowi.

„Tobie zaś wzbudzi Jahwe, twój Bóg, spośród ciebie i twoich braci proroka, którego jako i mnie winniście słuchać.”

Pismo nie zapowiadało pojawienia się na ziemi Boga, ale bożego proroka podobnego Mojżeszowi.

Piotr właśnie do tego fragmentu nawiązuje w Dziejach Apostolskich 3:22 (BT):

„Powiedział przecież Mojżesz: Proroka jak ja wzbudzi wam Pan, Bóg nasz, spośród braci waszych. Słuchajcie Go we wszystkim, co wam powie.”

Kiedy Jezus przyszedł w okolice Cezarei Filipowej, zapytał uczniów (Marka 8:27): „Za kogo ludzie mnie uważają”?

Uczniowie odpowiedzieli Mu: Jedni za Jana Chrzciciela, inni za Eliasza, a jeszcze inni za jednego z proroków.

Zauważmy, że NIKT nie uważał Jezusa za Boga, który zstąpił w ludzkim ciele.

Jezus wówczas zapytał otwarcie uczniów, o czym czytamy w Ewangelii Marka 8:29 (BW):

„… A wy za kogo Mnie uważacie? A Piotr odpowiadając rzekł do Niego: Ty jesteś Mesjaszem!”

W innych przekładach „Tyś jest Chrystus” (BW) lub Pomazaniec (Interlinearne). Piotr jednoznacznie stwierdza, że wierzy w Jezusa Mesjasza, a nie Jezusa drugą osobę Boga.

Jeśli Jezus byłby „wcielonym Bogiem”, byłaby to doskonała okazja, by wyjaśnić Piotrowi i pozostałym uczniom pełnię prawdy o Bogu w trzech osobach. Tymczasem, gdy Piotr wyznaje: „Ty jesteś Chrystus, Syn Boga żywego”, Jezus nie koryguje go ani nie rozszerza tej wypowiedzi o własną rzekomą boską tożsamość, lecz odpowiada:

„Błogosławiony jesteś, Szymonie, synu Jonasza, bo nie ciało i krew objawiły ci to, lecz Ojciec mój, który jest w niebie.” (Mt 16,17 BW).

Podobnie w Ewangelii Mateusza 12:23, gdy lud był zdumiony Jego cudami, nie pytał: „Czy to sam Bóg?”, lecz: „Czy nie jest to Syn Dawida?”,  a więc zapowiedziany w Pismach Mesjasz, potomek Dawida.

Logiczna konsekwencja jest taka, że zarówno uczniowie, jak i tłumy postrzegali Jezusa w kategoriach mesjańskich, zgodnych z żydowskim oczekiwaniem, a nie jako wcielonego Boga, którego naturę należałoby dopiero teologicznie doprecyzować.

Duch Święty — jako trzecia osoba Boga

Temat Ducha Świętego omawiamy w kilku odrębnych artykułach, jak np. „Kim jest Duch Święty”. Z uwagi na obszerność zagadnienia, w tym miejscu skupimy się wyłącznie na jednym:

Czy Nowy Testament uczy o Duchu Świętym jako trzeciej osobie Boga?

Żeby doktryna „Trójcy Świętej” miała biblijne uzasadnienie, musimy znaleźć w Nowym Testamencie potwierdzenie, że „Duch Święty” wchodzi „w skład” Boga jako Jego trzecia osoba.

Próżno jednak szukać w Piśmie Świętym tak sformułowanej nauki o trzech w jednym. Z tego powodu zwolennicy tej doktryny często koncentrują się jedynie na dowodzeniu, że Duch Święty jest osobą.  Czym innym jest jednak rozważanie nad „osobowością Ducha Świętego”, a czym innym wykazanie, że tworzy On wraz z Ojcem i Synem „trójjedyne bóstwo”.

Jeśli czytamy o Abrahamie, Izaaku i Jakubie, to wykazanie, że każdy z nich jest osobą, nie oznacza jeszcze, że te trzy osoby tworzą jedną istotę.

W teologii trynitarnej często nie dostrzega się, iż w Biblii Bóg i Jego Duch nie są przedstawiani jako dwie odrębne osoby.

Zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie nie ma nauczania o „Duchu Świętym” jako odrębnej od Boga osobie. Dlatego czytamy nie o Duchu Bogu, ale o Duchu Bożym!

Bóg Ojciec zapowiada, że „wyleje swojego Ducha” albo że „da Ducha Świętego” (por. Joel 3:1; Dzieje 2:17). Sam sposób wyrażenia wskazuje, że Duch ten nie działa niezależnie od Boga, lecz jest Jego Duchem — Jego działaniem, Jego obecnością. Zobacz: Duch Święty nie działa sam z siebie.

Ponadto w Piśmie Świętym nie znajdujemy ani jednej modlitwy skierowanej do Ducha Świętego. Autorzy listów apostolskich nie uwzględniają Go również w pozdrowieniach, które najczęściej brzmią:

„Łaska wam i pokój od Boga Ojca i Pana Jezusa Chrystusa.”

O Duchu Świętym, czytamy na stronie Judaistycznego Stowarzyszenia 614:

„Samo określenie, które bywa tłumaczone niezbyt trafnie jako »duch święty«, pojawia się w judaizmie jako hebrajska metafora „ruach ha-kodesz” (dosłownie: „tchnienie świętości”), ale jest ono oczywiście rozumiane nie jako osobna istota, tylko jako Boże Natchnienie (także czasami: Boża Inspiracja), które może sprawić, że człowiek (np. prorok) podejmuje niezwykłe działania.”

Tak rozumiany Duch Święty jest osobowym działaniem Boga, a nie osobą istniejącą obok Niego.

Objawienie Trójcy w Nowym Testamencie

Takiego objawienia Boga w pismach Nowego Testamentu próżno szukać. Nie chodzi jedynie o to, że w Nowym Testamencie nie występuje słowo „Trójca” czy wyrażenie „Trójjedyny Bóg”. Co istotniejsze, nie znajdujemy tam również jasno sformułowanej koncepcji „jednego Boga w trzech osobach”.

Z tego powodu argumentacja trynitarna często sprowadza się do przytaczania wersetów, które — według tej interpretacji — mają wskazywać na równość Jezusa z Bogiem Ojcem. Co znamienne, w większości przywoływanych fragmentów mowa jest wyłącznie o dwóch osobach — Ojcu i Synu — bez odniesienia do Ducha Świętego jako rzekomej trzeciej osoby Boga.

Jednak rzetelna analiza takich fragmentów jak chociażby Jana 10:30  jasno pokazuje, że kontekst przeczy trynitarnej interpretacji. Zobacz art. „Ja i Ojciec jedno jesteśmy„.

Pewne jest jedno: w Piśmie Świętym nie znajdujemy trynitarnych formuł, które potwierdzałyby naukę o jednym Bogu w trzech osobach.

1 Jana 5:7 — tzw. „Comma Johanneum”

Ktoś może w tym miejscu oponować, wskazując na tekst z 1 Listu Jana 5:7 (Nowa Biblia Gdańska):

„Gdyż trzej są Ci, którzy świadczą w Niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty; a ci trzej są jednym.”

Problem polega na tym, że rozszerzona, trynitarna forma tego wersetu (tzw. Comma Johanneum) nie występuje w najstarszych greckich manuskryptach Nowego Testamentu. Z tego powodu w większości współczesnych przekładów fragment ten nie pojawia się w tekście głównym lub jest oznaczony jako późniejszy dodatek.

Starsze przekłady, oparte na tzw. Textus Receptus, zachowały tę dłuższą formę, jednak współczesna krytyka tekstu wskazuje, że słowa te zostały dopisane, i nie należały do pierwotnego tekstu listu Jana.

Więcej informacji na temat tego wersetu znajdziesz w artykule: Ci trzej są jednym.

Jest to udowodniony fakt  zafałszowania Słowa Bożego przez kopistę i próba dopisania do niego trynitarnej formuły na poparcie głoszonej doktryny!

Już sama próba oszustwa pokazuje, że dla trynitarzy ważniejsza była doktryna niż Słowo Boże. Na szczęście wyłapano to fałszerstwo, pozostawiając trynitarzy z niczym!

W rezultacie zwolennikom tej nauki pozostają różnego rodzaju niebiblijne analogie i przykłady o trzech stanach skupienia wody, koniczynie czy jajku. Należy jednak postawić pytanie, czy ilustracje tego typu mogą zastąpić jednoznaczne nauczanie biblijne.

W kwestiach tak fundamentalnych, jak natura Boga podstawą wiary powinno być przede wszystkim wyraźne i spójne świadectwo Pisma, a nie późniejsze konstrukcje teologiczne czy obrazowe porównania.

Nasze wnioski

Czytając Pismo Święte, nie znajdziemy w nim jednoznacznego nauczania o Bogu w trzech osobach.

Doktryna ta nie była znana apostołom w formie, w jakiej została później sformułowana. Jej rozwinięcie i precyzyjne ujęcie doktrynalne nastąpiło dopiero kilka wieków po Chrystusie. W ocenie wielu krytyków tej nauki późniejsze definicje teologiczne przysłoniły pierwotne, biblijne rozumienie natury Boga.

Niezrozumienie misji Jezusa oraz tożsamości Mesjasza — zdaniem przeciwników trynitaryzmu — doprowadziło niektórych Ojców Kościoła do formułowania nowych ujęć teologicznych, w których widoczny jest wpływ filozofii greckiej. Tymczasem Jezus i apostołowie działali w kontekście żydowskim, zakorzenionym w monoteizmie Izraela.

Jedyny Bóg Starego Testamentu JHWH, w teologii trynitarnej zostaje włączony w koncepcję Boga trójjedynego.  Jezus natomiast, proroczo w Starym Testamencie zapowiadany jako obiecany Mesjasz,  zostaje wyniesiony do rangi równego Bogu Ojcu. Taki jednak sposób rozumienia Boga nie był znany ani Izraelitom, ani uczniom Jezusa.

Co istotne, Jezus nigdzie nie nauczał ani nawet nie sugerował wielości osób w Bogu. Apostołowie mieli doskonałą okazję do wyjaśnienia tajemnicy Trójcy, ale tego nigdy nie uczynili. Paweł napisał kilka listów do różnych zborów, ale w żadnym z nich nie naucza o Trójjedynym Bogu. Paweł również nigdzie nie głosił Boga w Trójcy, ale jak czytamy w Dziejach Apostolskich 13:17 (BW), wierzy w Boga Izraela:

„Bóg tego ludu izraelskiego wybrał sobie naszych ojców i na obczyźnie w ziemi egipskiej wywyższył lud, i mocarnym ramieniem wywiódł go z niej.”

W innym miejscu Paweł w 1 Liście do Tymoteusza 2:5 (BW) naucza:

„Albowiem jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek Chrystus Jezus.”

Werset ten podkreśla jedność Boga oraz odrębność Jezusa jako pośrednika. Wielu członków trynitarnych kościołów analizując dogmat o „Trójcy”, niestety daje się zwodzić swoim „duchowym przewodnikom”. Przerzucają oni bowiem rozważania na inny temat, a mianowicie: Czy Jezusa można nazwać Bogiem lub, czy Duch Święty jest osobą. Ma to się jednak nijak do udowodnienia tezy o jednym Bogu w trzech osobach.

Tego typu manipulacja ma za zadanie odwrócić uwagę osób studiujących Biblię od wskazania, w którym to miejscu Pismo Święte naucza … o trzech w jednym Bogu.