Kim jest Sługa Jahwe?

Jednym z określeń odnoszonych w Piśmie Świętym do Jezusa jest „Sługa Jahwe”.

W Izajasza 42:1 o „Słudze Jahwe” czytamy:

„Oto mój Sługa, którego podtrzymuję. Wybrany mój, w którym mam upodobanie. Sprawiłem, że Duch mój na Nim spoczął; On przyniesie narodom Prawo” (BT).

O kim mówi prorok? W przypisie do BT czytamy:

„NT w różnych swoich tekstach uznaje i widzi w Izajaszowym „Słudze Pańskim” proroczą zapowiedź – typ samego Jezusa Chrystusa, Mesjasza i Zbawiciela.”

Nowy Testament nie pozostawia wątpliwości, że proroctwo to odnosi się do Jezusa. Potwierdza to, fragment Ewangelii Mateusza 12:17–18. Co ciekawe, fragment Mateusza 12:15–21 już w II wydaniu Biblii Tysiąclecia opatrzono śródtytułem: „Jezus Sługa Pański”.

„Tak miało się spełnić słowo proroka Izajasza: Oto mój Sługa, którego wybrałem, Umiłowany mój, w którym moje serce ma upodobanie” (Mateusza 12:17–18, BT II).

Czy jednak określenie „Sługa Pański” — po hebrajsku ebed JHWH, czyli „sługa Jahwe” — odnosiło się w Biblii również do innych ludzi?

Mojżesz sługa Jahwe

W 2 Królów 18:12 (BP) „sługą Jahwe” został nazwany Mojżesz:

„Nie usłuchali i nie wypełnili [tego] wszystkiego, co przykazał Mojżesz, sługa Jahwe” (2 Królów 18:12, BP).

Jak widzimy, Mojżesz — podobnie jak Jezus — nosił zaszczytne określenie „Sługa Jahwe”. W książce ks. Józefa Archutowskiego „Sługa Jahwy w księdze Izajasza proroka”, na stronie 98, czytamy:

Rozdział: Znaczenie „Sługa Jahwy”

„Wyrażenie »sługa Jahwy« jest często używane w księgach St. Test., przeważnie dla wykazania stosunku zależności od Jahwy. W tem znaczeniu nazywają się sługami Abraham, Lot, Jakób, Mojżesz, Samuel, Dawid, Salomon, Eljasz, Daniel, Nehemiasz i często autorowie psalmów […]. Kilkakrotnie też sługą swym Jahwe nazywa przyszłego króla mesjańskiego (Ez. 34, 23. 24; 37, 24; 25. Zach. 3, 8). Ponadto, cały naród izraelski jest nazywany sługą Jahwy.”

Z przytoczonego wyjaśnienia wynika, że „sługa Jahwe” pozostaje zależny od Jahwe i wykonuje Jego wolę. Powstaje więc pytanie: czy takie określenie pasuje do rzekomej drugiej, współrównej osoby Trójcy Świętej? Tym bardziej że Biblia odnosi określenie „sługa” do ludzi takich jak Abraham, Mojżesz czy Dawid, do narodu izraelskiego, a nawet do pogańskiego króla Nebukadneccara.

Jeżeli natomiast mamy wątpliwości, jak rozumieć słowo „sługa”, sam Jezus wyjaśnia jego znaczenie w Jana 13:16:

„Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Sługa nie jest większy od swego pana ani wysłannik od tego, który go posłał.” (Jana 13:16, BT).

Jezus doskonale rozumiał relację między sługą a jego panem. W tej samej wypowiedzi zwrócił również uwagę na relację między wysłannikiem a tym, który go posyła.

A przecież Nowy Testament wielokrotnie przedstawia Jezusa właśnie jako wysłannika Boga Ojca. W Jana 4:34 Jezus powiedział:

„Moim pokarmem jest wypełnić wolę Tego, który Mnie posłał, i wykonać Jego dzieło” (Jana 4:34, BT).

Jezus nie mówi tutaj o wykonywaniu własnej woli ani własnego dzieła. Wyraźnie wskazuje na Tego, który Go posłał, oraz na Jego dzieło, które ma wykonać.

Jeżeli Jezus byłby współrówną osobą tego samego Boga, warto zapytać: dlaczego przedstawia siebie jako posłanego, wykonującego wolę i dzieło kogoś innego? Język sługi, wysłannika i wykonawcy cudzej woli naturalnie wskazuje na zależność Jezusa od Boga, który Go posłał.

W słowniczku do Biblii Tysiąclecia II wydanie czytamy:

Słownik BT wyd. II „Sługa Jahwe”

Jak widzimy, tradycja żydowska odnosiła teksty o Słudze Jahwe do oczekiwanego Mesjasza. Dla chrześcijan identyfikacja ta jest jeszcze wyraźniejsza, ponieważ Nowy Testament łączy proroctwo Izajasza 42 bezpośrednio z Jezusem.

Jak zwrot „Sługa Jahwe” czy „Sługa Boży” rozumieli uczniowie?

Warto teraz sprawdzić, jak określenie „Sługa Boży” zastosowane do Jezusa rozumieli sami uczniowie.

W Dziejach Apostolskich 4:27 czytamy słowa odnoszące się do Pana Jezusa:

„Zeszli się bowiem rzeczywiście w tym mieście przeciw świętemu Słudze Twemu, Jezusowi, którego namaściłeś, Herod i Poncjusz Piłat z poganami i pokoleniami Izraela” (Dzieje Apostolskie 4:27, BT).

Co ciekawe, chwilę wcześniej, w tej samej modlitwie, uczniowie nazywają Bożym sługą również króla Dawida:

„Tyś przez Ducha Świętego powiedział ustami sługi Twego Dawida: Dlaczego burzą się narody i ludy knują rzeczy próżne?” (Dzieje Apostolskie 4:25, BT).

W obu przypadkach występuje greckie słowo pais (παῖς), które w tym kontekście może oznaczać „sługę”. Uczniowie mówią więc o słudze Dawidzie oraz o Słudze Jezusie. Jezus zajmuje oczywiście wyjątkową pozycję jako Mesjasz i Syn Boży, jednak tekst przedstawia Go jako Sługę Boga — Tego, którego Bóg namaścił.

Podobny sposób mówienia znajdujemy w Dziejach Apostolskich 3:26:

„Dla was w pierwszym rzędzie wskrzesił Bóg Sługę swego i posłał Go, aby błogosławił każdemu z was w odwracaniu się od grzechów” (BT II).

Zwróćmy uwagę na relację przedstawioną w tym wersecie: Bóg wskrzesza swojego Sługę i Go posyła. Jezus jest więc Sługą, którego Bóg powołuje i posyła do wykonania określonego zadania.

Czy taki sposób przedstawiania Jezusa harmonizuje z twierdzeniem, że jest On współrówną osobą tego samego Boga? Czy Biblia kiedykolwiek odwraca tę relację i nazywa Ojca „sługą Jezusa”, tak jak Jezusa nazywa Sługą Boga?

O znaczeniu określenia „Sługa Jahwe” pisał również Hieronim. Dr Magdalena Jóźwiak w opracowaniu Sługa Jahwe w interpretacji św. Hieronima, w przypisie 20 na stronie 170, wyjaśnia znaczenie hebrajskiego słowa ‘ebed:

„By właściwie zrozumieć ideę zawartą w tekście Deutero-Izajasza trzeba doprecyzować rozumienie słowa „sługa”. W języku polskim, podobnie jak i w starożytnej grece, termin „sługa” (gr. δοῦλος) oznacza przede wszystkim status społeczny; jest on niewolnikiem, pozbawionym wolności osobistej i wszelkich praw obywatelskich. Natomiast w języku hebrajskim słowo עבד ma nieco inne znaczenie, gdyż jest słowem relacyjnym, czyli definiującym rolę człowieka w odniesieniu do drugiej osoby i wskazującym na niższą pozycję jednej osoby względem drugiej w systemie hierarchii społecznej.”

Autorka zwraca następnie uwagę na zaszczytny charakter tego tytułu:

„Tytuł Sługi Jahwe (hebr. עבד) ma w Starym Testamencie bardzo pochlebne znaczenie. Używano go w odniesieniu do osób, które Bóg powołał do swojej służby, takich jak Abraham (por. Rdz 26,24), Mojżesz (por. Wj 14,31; Pwt 34,5), Jozue (por. Joz 24,29), Dawid (por. 2 Sm 3,18; 7,5.8), Salomon (por. 1 Krl 3,7n) […]”.

Warto więc podkreślić dwie rzeczy. Określenie „Sługa Jahwe” jest tytułem zaszczytnym, ale jednocześnie opisuje określoną relację: Sługa zostaje powołany przez Boga, pozostaje wobec Niego podporządkowany i wykonuje powierzoną mu wolę. Właśnie w taki sposób Nowy Testament przedstawia Jezusa jako szczególnego Sługę Boga i zapowiedzianego Mesjasza.

Bóg i Jego Chrystus

Ważnym argumentem jest również to, że sługa należy do tego, komu służy. Podobny sposób wyrażania zależności znajdujemy w Nowym Testamencie. Chrześcijanie należą do Chrystusa, co wynika, chociażby z Galatów 3:29. W 1 Koryntian 3:23 czytamy natomiast krótkie, ale niezwykle wymowne słowa:

„Wyście zaś Chrystusowi, a Chrystus Boży” (1 Koryntian 3:23, BW).

Zwróćmy uwagę na przedstawioną tutaj kolejność zależności: wierzący należą do Chrystusa, natomiast Chrystus należy do Boga. Paweł nie zaciera więc różnicy między Bogiem a Chrystusem, lecz wyraźnie pokazuje relację zachodzącą między nimi.

Dla nauki o równości osób Trójcy rodzi to istotne pytanie: jak rozumieć stwierdzenie, że „Chrystus jest Boży” lub że „Chrystus należy do Boga”, jeśli sam Chrystus miałby być współrówną osobą tego samego Boga? W naturalnym odczytaniu tego wersetu Chrystus należy do Boga jako Jego Mesjasz, Syn i Sługa.

Podobny sposób myślenia znajdujemy w Dziejach Apostolskich 4:26:

„Powstali królowie ziemscy i książęta zebrali się społem przeciw Panu i przeciw Chrystusowi Jego” (Dzieje Apostolskie 4:26, BT)

Ponownie widzimy tutaj Boga oraz Jego Chrystusa, czyli Mesjasza należącego do Niego i przez Niego ustanowionego. Bóg ma swojego Mesjasza, którego namaścił, posłał i wyznaczył do wykonania określonego zadania.

Również obraz Ojca i Syna był dla Żydów bardzo czytelny. W patriarchalnym społeczeństwie syn pozostawał pod władzą ojca i wykonywał powierzone mu zadania. Gdy więc Pismo przedstawia Boga jako Ojca, a Jezusa jako Jego Syna, naturalnie wskazuje na relację pochodzenia, zależności i posłuszeństwa, a nie na dwie osoby zajmujące identyczną pozycję.

Co mówią proroctwa o Słudze Jahwe

W Starym Testamencie znajdujemy wiele proroczych fragmentów, które chrześcijanie odnoszą do Jezusa jako Sługi Jahwe. Wystarczy zwrócić uwagę, chociażby na 49 rozdział Księgi Izajasza. W wersetach 5 i 6 czytamy:

„Teraz zaś mówi Jahwe, który ukształtował mnie od łona [matki] na swojego sługę, by sprowadzić Jakuba do Niego i zgromadzić do Niego Izraela; doznałem chwały w oczach Jahwe, a Bóg mój stał się moją mocą. I rzekł: «To zbyt mało, że jesteś moim sługą, by podźwignąć pokolenia Jakuba i sprowadzić pozostałych z Izraela. Ustanawiam cię światłem dla narodów, aby moje zbawienie rozprzestrzeniło się aż po krańce ziemi».” (Izajasza 49:5–6, KUL)

Sługa otrzymuje tutaj zadanie od Jahwe. To Bóg go powołuje, ustanawia i posyła, aby wypełnił Jego zamierzenie.

Podobnie w Izajasza 53:11, w proroctwie odnoszonym w Nowym Testamencie do Jezusa, czytamy:

„Za mękę swojej duszy ujrzy światło i jego poznaniem się nasyci. Sprawiedliwy mój sługa wielu usprawiedliwi i sam ich winy poniesie” (Izajasza 53:11, BW).

Niektórzy twierdzą, że Jezus był Sługą Boga jedynie podczas swojego ziemskiego życia. Warto jednak zwrócić uwagę na Hebrajczyków 8:1–2:

„Główną zaś rzeczą w tym, co mówimy, jest to, że mamy takiego arcykapłana, który usiadł po prawicy tronu Majestatu w niebie, jako sługa świątyni i prawdziwego przybytku, który zbudował Pan, a nie człowiek” (BW)

Jezus przebywa już w niebie, siedzi po prawicy tronu Majestatu, a mimo to autor Listu do Hebrajczyków nadal przedstawia Go jako tego, który pełni służbę. Co więcej, nie zasiada On na tronie Majestatu, lecz po jego prawicy. Tekst ponownie ukazuje więc Boga oraz Chrystusa w dwóch odmiennych rolach.

Powstaje zatem zasadnicze pytanie: czy nazywanie Jezusa Sługą Jahwe, którego Bóg powołuje, posyła i któremu powierza określone zadanie, harmonizuje z doktryną głoszącą pełną równość osób Trójcy? Osąd pozostawiamy czytelnikom.

Artykuł uaktualniono 11.08.2026 r.