Czy Mateusza 28:19 jest dowodem na istnienie Trójcy?

Czy wymienienie Ojca, Syna i Ducha Świętego w jednym wersecie stanowi podstawę do uwierzenia w  Boga w trzech osobach?  Chodzi o tekst z  Ewangelii Mateusza 28:19, gdzie  czytamy wg. Biblii Tysiąclecia II:

        „Idźcie więc i nauczajcie wszystkie narody, udzielając im chrztu w imię Ojca i Syna, i Ducha Świętego.”

Zwolennicy dogmatu o Trójcy, czyli trynitarianie tak uważają i powołują się na ten tekst, jako na dowód istnienia Boga w trzech osobach. Główne ich argumenty to:

1. Wymienienie Ojca, Syna i Ducha Świętego w jednym wersecie ma świadczyć o objawieniu się Boga w Trójcy.
2. Zwrot „w imię Ducha Świętego” ma udowadniać osobowość Ducha Świętego z uwagi właśnie na użycie tu wyrażenia „w imię”.
3. Imię jest w liczbie pojedynczej, więc musi chodzić i jedno Imię.

Zbadajmy zatem te trynitarne „argumenty” na podstawie Pisma Świętego

Mówiąc kolokwialnie  argument oparty na „wyliczance” lub „wspólnym występowaniu w danym fragmencie trzech definicyjnych elementów tzw. Trójcy Świętej”, tak  naprawdę  NICZEGO  NIE DOWODZI, czy też nie udowadnia!

Definicja trynitarnego dogmatu podkreśla bowiem „równość co do mocy i współwieczności”, a z tego tekstu  bynajmniej to nie wynika.

Dlaczego tak uważamy? Zobacz dla przykładu Dzieje Apostolskie 3:13. Czy wymienieni tu w jednym wersecie: Abraham, Izaak i Jakub są sobie równi co do mocy i współwieczności? W wielu wersetach biblijnych te trzy osoby występują razem. Czy upoważnia nas to do wyciągnięcia wniosku, że tworzą coś więcej, niż trzy odrębne byty?

A co wynika z Listu 1 Jana 5-8? Czy fakt istnienia „trzech świadków”: „Ducha, wody i krwi”, którzy zgodnie poświadczających to, iż Jezus Chrystus jest Synem Bożym i Mesjaszem — to dowód na  „równość co do mocy i współwieczności” Ducha, wody i krwi …? Czy zwrot o trzech świadkach upoważnia nas do tego, żeby wyciągnąć wniosek, że woda i krew to osoby, gdyż „świadczą” o Jezusie?

W żaden sposób nie poświadcza to, ich osobowych bytów.

Wręcz przeciwnie. Dowodzi to faktu często występującej w Biblii personifikacji (przypisania osobowych cech i działań w odniesieniu do krwi czy wody). Zauważ, że Duch jako świadek jest ą przedstawiony w tym wersecie na równi z wodą i krwią. Więcej na temat wersetu z 1 Jana 5-8, znajdziesz w artykule „Ci trzej są jednym„.

Jakie imię

Często podnosi się argument, że użycie liczby pojedynczej („w imię”, a nie „w imiona”) ma rzekomo dowodzić jedności trzech osób.  Jednak sam tekst nie podaje żadnego jednego imienia, tylko wymienia Ojca, Syna i Ducha Świętego. Gdyby chodziło o jedno imię własne, to zapewne zostałoby wskazane. W Biblii zwrot „w imię” oznacza autorytet, zwierzchnictwo lub działanie z czyjegoś upoważnienia, a nie koniecznie jedną istotę.

Trynitarze zapominają, że wykonać coś „w czyimś imieniu” może znaczyć tyle, co zwrot „w imię czego mam to zrobić”, dla przykładu „w imię naszej wspólnej przyjaźni cię proszę”. Czy mówiąc  „w imieniu prawa cię aresztuję” – udowadniamy istnienie jakiejś osoby o imieniu: „prawo”? Czy raczej podkreślimy fakt działania w autorytecie, na mocy obowiązującego prawa?

Pismo Święte podaje przykłady takich zwrotów, chociażby w Jana 5:43 (BW) gdzie czytamy:

„Ja przyszedłem w imieniu Ojca mego, a wy mnie nie przyjmujecie; jeśli kto inny przyjdzie we własnym imieniu, tego przyjmiecie.”

Podobnie czytamy w 2 do Tesaloniczan 3:6 (BW).

„Nakazujemy wam, bracia, w imieniu Pana Jezusa Chrystusa, abyście stronili od każdego brata, który żyje nieporządnie, a nie według nauki, którą otrzymaliście od nas.”

Jeżeli przyjmiemy, że zwrot „w imię” występujący w Mateusza 28:19, dotyczy konkretnego imienia danej osoby, to rodzi się pytanie,  jakie imię ma Duch Święty? Jak możemy chrzcić w imię Ducha, … nie znając tego imienia?

Pismo Święte podaje imię Ojca — JHWH oraz imię Syna — JESZUA. Nigdzie jednak nie spotykamy imienia rzekomej osoby Ducha Świętego. Czy to nie byłoby dziwne, że jeden Bóg — zakładając istnienie Trójcy — objawia setki razy dwa imiona, czyli Ojca i Syna, a ani razu nie objawia imienia Ducha Świętego?

Wyjaśnić tu warto, że  określenia „pocieszyciel” itp. zwroty, nie stanowią  imienia własnego „Ducha”, chociaż zwolennicy Trójcy próbują taką tezę forsować. Jest to tylko określenie podobnie jak  dla przykładu „dobry pasterz” (o rzekomym imieniu „paraklet „czy „parakletos” piszemy więcej we wpisie „Pocieszyciel z Jana 16:26„).

Warto zobaczyć co na temat imienia podaje słownik Biblii Tysiąclecia. Pod hasłem „Imię” –  cytuje fragment:

„to co w czasach  starożytnych  nie posiadało imienia …. nie  istniało….”  (oczywiście jako osoba).

Czy z kontekstu  Mateusza 28:19 wynika, że Pan Jezus chciał objawić uczniom Boga w trzech osobach?

Nie. Pan Jezus nie mówi do uczniów, że objawi im teraz naturę Boga. Nie mówi, że objawi im Boga w trzech osobach, ale nawołuje do wyruszenia w świat, by nauczać oraz udzielać chrztu.  To jest główne przesłanie wynikające z tego fragmentu. Poświadcza to końcowy 20 werset: „Uczcie je zachowywać wszystko, co wam przykazałem. A oto Ja jestem z wami przez wszystkie dni, aż do skończenia świata”  (Mateusza 28:20 BT).  Kontekst wyraźnie wskazuje, że Jezus nie porusza tu istoty Boga, ale zleca uczniom pewne zadanie do wykonania.

Jak zatem należy rozumieć zwrot „w imię„? Zobaczmy, co mówi na ten temat Słowo Boże w innych wersetach. Dla przykładu przeczytajmy Jana 10:25 (BW).

„Odpowiedział im Jezus: Powiedziałem wam, a nie wierzycie; dzieła, które ja wykonuję w imieniu Ojca mojego, świadczą o mnie;” 

Czy chodzi tutaj o imię osobiste Boga, czy raczej o to, że Jezus występował w imieniu swojego Ojca? Niech każdy sam sobie na to pytanie odpowie.

Czy końcówka z Mateusza 28:19 to formuła chrzcielna, czy trynitarna

Jak widać, nie można wykorzystywać omawianego fragmentu jako dowodu na  istnienie Trójcy Świętej. Nie można również wbrew faktom, nazywać pewne zwroty „formułą trynitarną”.

Z kontekstu absolutnie nie wynika, jakoby ten fragment dotyczył objaśniania uczniom troistej natury Boga.

Czy nie dziwi Cię to, że tak ważny fragment pojawia się tylko raz w czterech ewangeliach? Co jednak istotne i ciekawe w Dziejach Apostolskich takiej formuły się nie stosuje. Chrzest udzielano w imię Jezusa, co przyznano nawet w przypisie do Mateusza 28:19 w Biblii Jerozolimskiej z 2006 roku.

Przypis do Mateusza 28:19

Zwróćmy uwagę na zadnie — Wiadomo, że Dz mówią o udzielaniu chrztu „w imię Jezusa„.

Czy nie dziwi cię to, że NIGDZIE w Piśmie Świętym NIKOMU nie udzielono chrztu, posługując się tą formułą nakazaną rzekomo przez Chrystusa? Jeżeli Jezus przed wniebowstąpieniem, nakazał chrzcić wszystkie narody w „Imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”, to dlaczego apostołowie i uczniowie się do tego nakazu nie stosowali?  Zwróćmy uwagę na Dzieje Apostolskie 2:38 (BW):

„I rzekł do nich Piotr: Nawróćcie się i niech każdy z was przyjmie chrzest w imię Jezusa Chrystusa na odpuszczenie grzechów waszych. Wtedy też otrzymacie w darze Ducha Świętego. „

Dlaczego Piotr nie powiedział w dniu pięćdziesiątnicy „niechaj się każdy z was da ochrzcić w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego„?

Podczas wizyty u Korneliusza Piotr również nie nakazał chrztu w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego.  W Dziejach Apostolskich 10:47,48 (BW) Piotr „… rozkazał ich ochrzcić w imię Jezusa Chrystusa.” (zobacz również Dzieje 8:12 oraz Dzieje 19:5, oraz artykuł dotyczący CHRZTU)
Czy formuła chrzcielna z Mateusza 28:19, byłaby apostołom nieznana?

Możliwe, że wszystkie Tobie znane przekłady zawierają zwrot „w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”. Poniżej zebrane przez Pana Grzegorza Kaszyńskiego przekłady, które tej końcówki jednak nie zawierają:

Mt 28.19 (105 przekładów z krótszym zakończeniem)

Czy ten fragment jest oryginalny?

Niektórzy kwestionują autentyczność Mateusza 28:19. W książce: „Komentarz Żydowski do Nowego Testamentu”, David Stern, (Vocatio 2005 r.) w komentarzu do Mateusza 28:19 napisał:

Komentarz do Mateusza 28:19 strona 129, przypisy

Rozstrzygnięcie dylematu, czy ten tekst jest, czy nie jest autentyczny, pozostawiamy naszym czytelnikom. Niemniej dla pełnego obrazu, chcemy przedstawić również argumenty osób uważających, że powyższa argumentacja z tego wpisu nie ma sensu, gdyż omawiany fragment jest tylko późniejszą wstawką  kopistów.

Dla przeciwników autentyczności tych słów zastanawiające jest np., że Euzebiusz w wielu swoich pismach cytuje ten tekst, bez tzw. formuły chrzcielnej i kilkakrotnie pomija końcową część wersetu 19. Uważają, że Euzebiusz, nie znał nakazu chrztu w imię „Ojca, Syna i Ducha Świętego” a jedynie w imię Jezusa. Poniżej cytat z „Historia Kościoła” III,

„Inni wreszcie apostołowie, narażeni na tysiączne zasadzki na swe życie, opuścili ziemię żydowską i wyruszyli na opowiadanie i nauczanie do wszystkich narodów, pełni mocy Chrystusa, który rzekł do nich: ‘Idźcie i nauczajcie wszystkie narody w Imię Moje’”

I jeszcze jeden fragment z Euzebiusza (Demonstratio Evangelica col. 240, str. 136)

„Ponieważ On nie nakazał im „czynić uczniami wszystkie narody” ot tak po prostu, bez uprawomocnienia i kwalifikacji, ale z istotnym dodatkiem „w Jego imię” … Jest zatem rzeczą słuszną, że Jezus podkreślił moc ukrytą w Jego imieniu, ale zakrytą dla wielu, i  dlatego powiada do apostołów „Idźcie, czyńcie uczniami wszystkie narody w imię moje„”.

W sumie Euzebiusz 18 razy nawiązuje do Mateusza 28:19 i konsekwentnie poza 5 miejscami, pomija słowa o Ojcu i Duchu Świętym. Co ważne, te 5 cytatów Powstało po roku 325 już po soborze w Nicei.

Co mówią manuskrypty?

Ci, którzy uważają słowa z Mateusza za nieautentyczne, zwracają również uwagę na to, że niektóre manuskrypty greckie Ewangelii Mateusza, pochodzące sprzed IV wieku (tzw. przed nicejskie) nie posiadają końcowych słów z rozdziału 28. Możemy tu wspomnieć, o tekście synajsko — syryjskim, który nie posiada tego zakończenia, a który kończy się na Mt 28:16. Podobnie brak jest fragmentu od Mt 28:15 do Mk 1:17 w greckim kodeksie „C” (Efrema).

W sumie na 29 rękopisów tylko w czterech znajdujemy słowa: „w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego”. Podkreślmy, że te kopie zostały sporządzone po soborze w Nicei po roku 325.

Grzegorz Kaszyński w swoim opracowaniu o wersecie z Mateusza 28:19 zauważa jak poniżej.

Te 4 manuskrypty „ponicejskie” to: Kodeks Watykański (język grecki), Kodeks Synajski (język grecki), Codex Vercellensis (język łaciński) i Kodeks Schøyen 2650 (język koptyjski).

Za zgodą autora opracowania udostępniamy pełne opracowanie na temat Mateusza 28:19 z dzieła Szem-Toba w linku poniżej:

Grzegorz Kaszyński – Krótki logion w Mateusza 28.19,20 SzTb 12-03-2025

W jednym z komentarzy zwrócono uwagę, na jeszcze jeden argument przemawiający przeciwko chrzczeniu w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego:

 “chrzest jest nierozerwalnie związany ze śmiercią Chrystusa. … Ani Ojciec, ani Duch Święty nie umarł. Jak mówi Pismo: ‘[jesteśmy] pogrzebani z Nim [Jezusem] w chrzcie’, nie z Ojcem i Duchem Świętym (Rzymian 6:3-5).”

Trudno się z tym nie zgodzić, że chrzest w formule trynitarnej, wypacza sens podany przez Pawła w liście do Rzymian.

W jakim języku napisał Ewangelię Mateusz?

Wcześni historycy tacy jak Papiasz, Orygenes, Euzebiusz, czy Hieronim w swoich opracowaniach wspominają o istnieniu Ewangelii Mateusza napisanej po hebrajsku. Dla przykładu Papiasz napisał, że „Mateusz zebrał wyroki w języku hebrajskim, a każdy przetłumaczył je najlepiej jak umiał”.

Euzebiusz z Cezarei w Historii Kościoła o męczennikach palestyńskich cytuje Orygenesa:

„Na podstawie tradycji dowiedziałem się w sprawie czterech Ewangelii, które jedynie jako niewątpliwe uznaje Kościół Boży istniejący pod niebem, że pierwszą z nich pisał dawniej celnik, a potem apostoł Jezusa Chrystusa, Mateusz, że wydał ją dla wiernych pochodzenia żydowskiego, a pisał w języku hebrajskim.„

Czy to jest prawdą? Tego nie wiadomo. Wiadomo natomiast, że dostępne  jest 10 rękopisów od Szem Towa, Ewangelii Mateusza po hebrajsku. W Polsce takie tłumaczenie możemy znaleźć w przekładzie: „Ewangelia Św. Mateusza po hebrajsku”, wydawnictwo Petrus 2017 r. (Z języka  hebrajskiego na polski przetłumaczył tekst Eliyazar Ben Miqra). Poniżej interesujący nas fragment:

W książce Piotra Goniszewskiego „Jezus zwany Mesjaszem, co się tłumaczy Chrystus” (MtShemTob 1,17): Socjoretoryczna analiza Ewangelii dzieciństwa z hebrajskiej Ewangelii wg św. Mateusza (ShemTob)”  wydanej w 2021 przez  Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego czytamy w wersecie 19 i 2o:

„Idźcie i uczcie ich wypełniać wszystkie słowa, które przekazałem wam na wieki.”

Wcześniej przez wiele lat naukowcy sądzili, że jest to tłumaczenie na hebrajski greckiego manuskryptu. W roku 1987 George Howard udowodnił niezbicie, że Ewangelia od Szem Towa nie jest tłumaczeniem. Jest to tekst napisany po hebrajsku! Howard uważa, że hebrajszczyzna używana w tekście Szem Towa ma cechy języka używanego w I wieku po Chrystusie (księga Syracha, pisma z Kumran).

Co sądzą o tym tekście bibliści?

Co zastanawiające, Atanazy, Ojciec Kościoła z IV wieku, wielki zwolennik Trójcy, który  próbował dowodzić z Pisma Świętego jej istnienie, nie powołał się na tekst z Mateusza 28:19.

Dlaczego Atanazy nie wykorzystuje tego  fragmentu w swojej trynitarnej argumentacji. Fragmentu, który jest dzisiaj koronnym argumentem dla wielu zwolenników Boga w trzech osobach?

Może dlatego, że tego tekstu nie znał? W książce:”VORGRIMLER, Sacramental Theology” (str. 102,106), zauważono:

„Istnieją dwie wypowiedzi Jezusa dotyczące chrztu, jednak obie nie są sformułowaniami pochodzącymi od samego Jezusa, tylko reprezentują późniejszy etap rozwoju, tj. Mateusza 28:19, które wyraźnie powstało pod wpływem liturgii i Marka 16:16 z nieoryginalnego zakończenia Ewangelii Marka z drugiego stulecia. (…) Późniejsze rozszerzenie — „w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego” (Mat 28:19) — jest trynitarnym rozwinięciem chrystologicznego wyznania.„

Ksiądz bp Kazimierz Romaniuk w „Sakramentologia biblijna”, (Wydawnictwo Salezjańskie, Warszawa 1994, s. 19), zauważa:

„Znacznie częstsze są w Nowym Testamencie wzmianki o chrzcie w imię Jezusa lub w imię Pana Jezusa  (…). Niewykluczone więc – to opinia większości dzisiejszych egzegetów – że formuła trynitarna jest tworem nieco późniejszym (…)”

Podobnego zdania są:

• Adolf von Harnack, –  „nie są to słowa Pana” („Dogmengeschichte”, t. 1, s. 68).
• E. Knupfer: „Uderzający kontrast i nielogiczna wewnętrzna niespójność tego zapisu […] nasuwa podejrzenie o umyślnym skażeniu [tekstu] na korzyść nauki o Trójcy” („The Question of the Trinity and Mat. 28.19”, Fraternal Visitor, June 1924, s. 147,151).
• Edmund Schlink: „Nakaz chrztu w formie zawartej w Mateusza 28:19 nie może być historycznie pierwotnym chrztem chrześcijańskim. Należy co najmniej przyjąć, że tekst został przekazany w postaci rozszerzonej przez Kościół” („The Doctrine of Baptism”, Saint Louis – New York, 1972, s. 28).

Osoby zainteresowane tematem zapraszam do zapoznania się z artykułem poniżej:

Czy obecność słów „W IMIĘ OJCA I SYNA I DUCHA ŚWIĘTEGO” niezbicie dowodzi ich oryginalności?

  Sobór w Nicei a Mateusza 28:19

Nawet trynitarze zdają sobie sprawę, że to, co uchwalono na soborze w Nicei, miało ogromny wpływ na późniejszy rozwój chrześcijaństwa. Wpływ na pisane przez skrybów teksty i poprzez duży nacisk na nich ze strony hierarchów kościelnych, czy nawet samego Konstantyna.

Z tego, co nam wiadomo po soborze w Nicei, Konstantyn dla potrzeb kościoła zamówił sporządzenie pięćdziesięciu egzemplarzy Biblii, które to mieli przepisywać „najlepsi” ówcześni kopiści pod kierunkiem Euzebiusza z Cezarei (podobno Kodeks Watykański i Synajski to ich dzieło). Wiele starszych manuskryptów zniszczono bezpowrotnie, co uniemożliwiło ich porównanie z nowymi kodeksami.

Przykładem prób „potwierdzenia” dogmatu o Trójcy poprzez nieautentyczną „wstawkę” może być 1 Jana 5:7.

W przekładzie Biblii Gdańskiej próbowano „przemycić” poniższy tekst:

„Gdyż trzej są Ci, którzy świadczą w Niebie: Ojciec, Słowo i Duch Święty; a Ci trzej są jednym”

Jak pisaliśmy w artykule „Ci trzej są jednym”.

„Historię tej wstawki przedstawił B. Metzger w dziele A Textual Commentary on the Greek New Testament (1975, ss. 716-718), gdzie wyjaśnia, iż po raz pierwszy pojawiła się w traktacie Liber apologeticus z IV w., a od VI w. występuje w odpisach Wulgaty i starołacińskich przekładów Biblii.”

W przypisie do tego wersetu katolicka Biblia Tysiąclecia wyd. IV przyznano co do tych słów, że:

„brak w najstarszych rękopisach gr. i w najstarszych przekładach. Nie spotykamy ich również w ważniejszych kodeksach Wulgaty. Prawdopodobnie stanowiły one marginesową glosę, później w niektórych kodeksach włączoną do tekstu.”

Obecnie (poza Biblią Gdańską starą i nowymi wydaniami) wszystkie znane nam nowsze tłumaczenia  uznają te słowa za nieautentyczne. Większość z nich nie zamieszczają ich w tekście głównym.

Wnioski

Jak byśmy na omawiany tekst nie spojrzeli, to trudno zgodzić się z opinią, że jest on jednoznaczny, jak również jak wielu  twierdzi „przygniatający”.

Jeżeli uznamy, że fragment z Mateusza 28:19 jest autentyczny to i tak budzi on duże wątpliwości interpretacyjne.  Analizując ten fragment, warto zadać sobie pytania:

• Czy uczniowie Jezusa, w tym apostołowie, chociaż raz ochrzcili kogoś, używając słów „Chrzczę cię w imię Ojca i Syna i Ducha Świętego„? Dlaczego nie stosowali się do tego nakazu i chrzcili w imię Jezusa Chrystusa?
• Czy fragment zwraca uwagę na osobiste imiona osób rzekomo wchodzących w skład Trójcy? Czy raczej chodzi tu o podobny sens jak u Filemona werset 9 (KUL) „to jednak raczej proszę w imię miłości”?
• Co mówi kontekst Mateusza 28:19? Czy wynika z niego, że Pan Jezus chciał w ten sposób objawić uczniom Boga w trzech osobach?
• Zastanów się, czy słowa z Mateusza 28:19 to rzeczywiście formuła trynitarna, czy raczej chrzcielna? Jeżeli chrzcielna to dlaczego się do niej później nie stosowano?
• Czy ta formuła pasuje do znaczenia chrztu, czyli zanurzenia w życie, śmierć i zmartwychwstanie Jezusa? (Rzym. 6:3)
• Czy z uwagi na fakt, że omawianego zwrotu nie znajdujemy w manuskryptach pisanych przed  soborem w Nicei, nie czyni tego tekstu niepewnym?

Wnioski, jak również przemyślenia pozostawiamy czytelnikom.

Temat chrztu (zanurzenia) dokładniej omawiamy we wpisie — Chrzest.