Czy zwrot „Ja JESTEM” to argument za Trójcą?

W wielu trynitarnych przekładach biblijnych w Jana 8:58 zwrot „JA JESTEM” zapisywany jest wielkimi literami:

„Rzekł do nich Jezus: Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Zanim Abraham stał się, JA JESTEM.” (BT)

Zabieg ten nie wynika z samego tekstu greckiego, lecz stanowi decyzję redakcyjną, która ma zasugerować czytelnikowi określoną interpretację — mianowicie utożsamienie Jezusa z Bogiem Starego Przymierza, JHWH. W ten sposób sugeruje się, że Jezus nawiązuje do słów z Księgi Wyjścia 3:14 („JESTEM, KTÓRY JESTEM”) i używa wobec siebie imienia Boga.

Pomijając jednak kwestię zapisu wielkimi literami, warto zauważyć, że również samo tłumaczenie może wpływać na odbiór tego wersetu. O tym, że Jana 8:58 nie musi być rozumiane jako bezpośrednie utożsamienie Jezusa z Bogiem, świadczą inne przekłady — w tym również niektóre trynitarne.

Przykładowo w Biblii Warszawsko-Praskiej czytamy:

„Odpowiedział im Jezus: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam: nim jeszcze pojawił się Abraham, Ja już byłem”.

W polskim katolickim przekładzie Edwarda Grzymały spotykamy się, z  podobną wersją „ja byłem” (Ewangelja Święta Pana Naszego Jezusa Chrystusa. Nowe Tłumaczenie popularne w nowoczesnym języku komentowane przez Katechizm i Brewjarz z dodatkiem Modlitw Chrześcijanina).

Podobne oddanie sensu („ja byłem”) znajdujemy także w katolickim przekładzie Edwarda Grzymały („Ewangelja Święta Pana Naszego Jezusa Chrystusa”).

Nie rozstrzygając w tym miejscu, które tłumaczenie jest najtrafniejsze, warto zwrócić uwagę na istotny fakt: w przytoczonych przekładach nie ma sugestii, że Jezus używa wobec siebie imienia Boga. Pokazuje to, że interpretacja tego wersetu nie jest jednoznaczna i w dużej mierze zależy od przyjętych założeń translatorskich. Zobacz artykuł: Czy Jezus to Jahwe?

Dlaczego uważamy, że zwrot „JA JESTEM” z Jana 8:58 nie stanowi dowodu na naukę o Trójcy?

Po pierwsze, greckie rękopisy Nowego Testamentu nie zawierają rozróżnienia na małe i wielkie litery w sensie, jaki znamy dzisiaj. Nie występują w nich również wyróżnienia typograficzne, takie jak pogrubienia czy podkreślenia. W oryginalnym tekście mamy po prostu formę ἐγώ εἰμι („ego eimi”), czyli „ja jestem”.

Zapis „JA JESTEM” wielkimi literami w niektórych przekładach nie wynika więc z tekstu źródłowego, lecz stanowi decyzję redakcyjną tłumacza. Zabieg ten może sugerować czytelnikowi związek tej wypowiedzi z deklaracją Boga z Księgi Wyjścia 3:14 („JESTEM, KTÓRY JESTEM”), choć sam tekst grecki nie zawiera takiego wyróżnienia.

Po drugie, zauważalna jest różnorodność w sposobie oddawania tego wersetu nawet wśród przekładów powstających w środowisku trynitarnym. Pokazuje to, że sprawa nie jest jednoznaczna językowo.

Według zestawień (m.in. przywoływanych przez Grzegorza Kaszyńskiego) istnieje co najmniej 339 przekładów nieoddających gr. „ego eimi” jako „ja jestem”, z czego 50 to przekłady katolickie:

Już sama liczba różnych interpretacji tych słów powinna skłaniać do głębszej refleksji. Gdyby Jezus rzeczywiście użył w tym miejscu imienia Boga, czy tłumacze pozwoliliby sobie na tak wielką różnorodność w oddawaniu tego zwrotu?

Jana 9:9 i zwrot „ja jestem”

Co ciekawe, ten sam zwrot „ja jestem” (egō eimi) był używany również przez inne osoby w zwykłym, nieteologicznym znaczeniu. Przykładem jest Jana 9:9 (BT II), gdzie człowiek ślepy od urodzenia mówi o sobie:

„On zaś mówił: To ja jestem”.

W tekście greckim użyto tutaj dokładnie tego samego wyrażenia (egō eimi), co w Jana 8:58. Czy zatem należałoby wnioskować, że ów uzdrowiony człowiek również twierdził, iż jest Bogiem? Oczywiście nie — w tym kontekście zwrot ten ma zwyczajne znaczenie identyfikacyjne: „to ja”.

Pokazuje to wyraźnie, że samo wyrażenie egō eimi nie stanowi w języku greckim tytułu boskiego ani imienia Boga. Jest to zwyczajna forma wypowiedzi, używana w codziennej mowie do wskazania swojej tożsamości. O tym, jakie znaczenie ma w danym miejscu, decyduje zawsze kontekst wypowiedzi, a nie samo brzmienie słów.

Różnica między „egō eimi” a imieniem Boga z Wyjścia 3:14

Imię Boga objawione w Wyjścia 3:14 ma zupełnie inną konstrukcję gramatyczną — zarówno w języku hebrajskim (’ehjē ’ašer ’ehjē), jak i w jego greckim odpowiedniku w Septuagincie.

Z lingwistycznego punktu widzenia utożsamianie prostego zwrotu egō eimi z Jana 8:58 z formułą z Wyjścia 3:14 jest problematyczne. Zwrócił na to uwagę m.in. katolicki tłumacz James A. Kleist, który w przypisie do Jana 8:58 napisał:

„Oświadczenie w Wyj. 3:14 jest inne” (The New Testament Rendered from the Original Greek With Explanatory Notes, 1954; publikacja opatrzona Imprimatur).

W greckiej Septuagincie (LXX) kluczowe wyrażenie brzmi „egō eimi ho ōn” („Ja jestem Tym, który jest”), gdzie: eimi pełni funkcję czasownika łącznikowego, ho ōn („ten, który jest”) stanowi właściwy element identyfikujący.

Natomiast w Jana 8:58 występuje jedynie powszechna forma: „egō eimi”, bez kluczowego dodatku ho ōn.

Gdyby Jezus rzeczywiście chciał bezpośrednio nawiązać do formuły z Wyjścia 3:14, można by oczekiwać konstrukcji bliższej tej z LXX, np. „egō eimi ho ōn”. Tymczasem tekst Jana zawiera zwykłą formę „egō eimi”.

Czy wypowiedź Jezusa z Jana 18:6 „Ja jestem” poświadcza, że jest on JHWH?

Podobnie jak w Jana 8:58, również w Jana 18:6– 8 niektóre przekłady, wyróżniają zwrot „Ja jestem”, poprzez zapis wielkimi literami lub – jak w Biblii Tysiąclecia – przez użycie cudzysłowu:

„Skoro więc rzekł do nich: «Ja jestem», cofnęli się i upadli na ziemię. Powtórnie ich zapytał: «Kogo szukacie?» Oni zaś powiedzieli: «Jezusa z Nazaretu». Jezus odrzekł: «Powiedziałem wam, że Ja jestem. Jeżeli więc Mnie szukacie, pozwólcie tym odejść»”.

Jest to nieuprawniona kolejna manipulacja tekstem, polegająca na  zasugerowaniu czytelnikowi, że: jeżeli Bóg w księdze Wyjścia  3:14 nazywa siebie „Jestem, który JESTEM”, a Pan Jezus w Jana 18:6, mówiąc o sobie „JA JESTEM”, to znaczy, że Jezus utożsamia się z Bogiem Jahwe.

Problem w tym, że w języku hebrajskim czytamy, iż Bóg objawia się jako ‘ehjeh ‘aszer ‘ehjeh. Czasownik ehjeh w Wyjścia 3:12 jest w formie niedokonanej, a z kontekstu wynika, że ma znaczenie przyszłe.

Co ważne teksty z pism hebrajskich, zawierające zwrot ‘ani ‘ehjeh („ja będę”), które cytowane w pismach greckich, oddawane są jako ego esomai („ja będę”), ewentualnie esomai („będę”), a nie jako ego eimi („ja jestem”).  Zwróćmy uwagę na 2 księgę Samuela 7:14, jak również list do Hebrajczyków 1:5 (BW).

„Ja będę (’ani ‘ehjeh) mu ojcem, a on będzie mi synem; gdy zgrzeszy, ukarzę go rózgą ludzką i ciosami synów ludzkich.”

„… I znowu: Ja będę (ego esomai) dla niego ojcem, a on będzie dla mnie synem?”

Pokazuje to, że istnieje konsekwentne rozróżnienie między formą „będę” (esomai) a „jestem” (eimi), co podważa tezę, jakoby każde użycie egō eimi było nawiązaniem do imienia Boga z Wyjścia 3:14.

„Ego eimi” czy „ho ōn”?

Warto w tym miejscu wspomnieć, że w Septuagincie zwrot ego eimi („ja jestem”) nie stanowi imienia Boga Jahwe. Jeśli już jakiś grecki zwrot bywa z nim kojarzony, to raczej wyrażenie ho ōn („Ten, który jest”).

Wracając do tekstu z Jana 18:6, warto zwrócić uwagę na jego kontekst i odpowiedzieć sobie szczerze na pytanie: czy Jezus, wypowiadając te słowa do tych, którzy przyszli Go pojmać, oznajmia jedynie, że to On jest osobą, której szukają, czy raczej stwierdza, że jest samym JHWH?

Gdyby chodziło o tę drugą możliwość, można by oczekiwać, że Jan użyłby raczej zwrotu ho ōn, a nie prostego ego eimi.

Kontekst wskazuje więc, że Jezus wyjaśnia jedynie, iż jest tym, którego szukają, a nie że utożsamia się z Bogiem Jahwe. Podobnego zwrotu ego eimi używa także niewidomy od urodzenia w Jana 9:9 (BT):

„On zaś mówił: To ja jestem (ego eimi).”

Nikt jednak nie wyciąga z tego wniosku, że człowiek ten twierdził, iż jest Bogiem Jahwe.

Trynitarze podkreślają jednak, że gdy Jezus powiedział „ja jestem”, ci, którzy przyszli Go pojmać, „cofnęli się i upadli na ziemię”. Czy fakt ten dowodzi, że Jezus utożsamił się z Bogiem?

Z samego tekstu nic takiego nie wynika. Gdyby bowiem wymuszać tłumaczenie ego eimi jako „Jahwe”, werset brzmiałby następująco:

„Skoro więc rzekł do nich: ‘JAHWE’, cofnęli się i upadli na ziemię”.

Takie tłumaczenie nie rozwiązuje problemu ani nie dowodzi, że Jezus to Jahwe.

Co więcej, gdyby Jezus rzeczywiście oznajmił tym, którzy przyszli Go aresztować, że uważa się za Jahwe, Sanhedryn nie musiałby później poszukiwać fałszywych świadków, aby oskarżyć Go o bluźnierstwo.

Warto też zwrócić uwagę na Powtórzonego Prawa 5:6 (KUL), gdzie wyraźnie widać, że zwrot „ja jestem” (ego eimi, „jam jest” w niektórych przekładach) różni się znaczeniowo od imienia JHWH:

„Ja jestem Jahwe, twoim Bogiem, który cię wyprowadziłem z Egiptu, z domu niewoli”.

W zdaniu tym „ja jestem” pełni funkcję zwykłego wprowadzenia do wypowiedzi, natomiast Jahwe jest właściwym imieniem Boga.

Dlaczego oprawcy się cofnęli i upadli na ziemię?

Najprawdopodobniej ludzie, którzy przyszli pojmać Jezusa, obawiali się Jego mocy. Wiedzieli bowiem, że dokonywał wielu niezwykłych cudów. Żydzi doskonale znali, chociażby sprawozdanie o Eliaszu i tych, którzy przybyli, żeby go pojmać. W Ewangelii Marka 6:15 (BW) czytamy:

„A inni mówili: To Eliasz, jeszcze inni mówili: To prorok jak jeden z proroków.”

Niektórzy mogli więc uważać Jezusa za proroka podobnego do Eliasza. W 2 Królów 1:10 (BW) czytamy, co się stało, gdy wysłano oddział, aby pojmać, Eliasza:

„Jeżeli jestem mężem Bożym, niech spadnie ogień z nieba i pochłonie ciebie i twoich pięćdziesięciu. I spadł ogień z nieba i pochłonął go wraz z jego pięćdziesięcioma.”

Znając takie wydarzenia z historii Izraela, osoby wysłane po Jezusa mogły odczuwać naturalny lęk przed tym, co mogłoby się wydarzyć. Dlatego, gdy Jezus powiedział: „Ja jestem”, mogli instynktownie się cofnąć i upaść na ziemię, obawiając się nadprzyrodzonej interwencji.

Ewangelia pokazuje jednak, że nic niezwykłego się nie wydarzyło. Jezus ponownie zapytał ich: „Kogo szukacie?”, a oni odpowiedzieli: „Jezusa z Nazaretu”. Wtedy Jezus powiedział:

„Powiedziałem wam, że Ja jestem. Jeżeli więc Mnie szukacie, pozwólcie tym odejść”.

Warto zauważyć, że chwilę później Jezus został związany i zaprowadzony najpierw do Annasza. Gdyby ludzie, którzy przyszli Go pojmać, rzeczywiście uznali, że Jezus właśnie ogłosił się samym Bogiem, trudno byłoby wyjaśnić, dlaczego zaraz potem potraktowali Go jak zwykłego więźnia.

Najbardziej naturalne wyjaśnienie jest więc takie, że ich reakcja była wynikiem strachu i zaskoczenia, a nie uznania, że Jezus utożsamił się z Bogiem.

Co mówi kontekst?

Kontekst wyraźnie wskazuje, że zwrot „ja jestem” nie utożsamia Jezusa z Bogiem, lecz oznacza, że to On jest osobą, której szukali, aby ją pojmać.

Dlaczego Jezus tak wyraźnie to podkreślił, że chodzi o niego? Ewangelia Jana wskazuje na konkretny powód. Chodziło o spełnienie wcześniejszych słów Jezusa, o czym czytamy w Jana 18:9:

„Tak wypełniły się słowa, które wypowiedział: Nie straciłem nikogo z tych, których Mi dałeś.”

Wskazując, że to Jego powinni pojmać, Jezus umożliwił odejście tym, którzy byli z Nim w ogrodzie.

Takie rozumienie wspiera również fakt, że inni ewangeliści opisujący pojmanie Jezusa w ogóle nie kładą nacisku na zwrot „ja jestem”, który bywa szczególnie podkreślany w interpretacjach trynitarnych Ewangelii Jana.

W Mateusza 26:50 czytamy:

„A Jezus rzekł do niego: Przyjacielu, po co przychodzisz? Wtedy podeszli bliżej, rzucili się na Jezusa i pochwycili go”.

U Marka znajdujemy podobny opis (Mk 14:43–46):

„I zaraz, gdy On jeszcze mówił, nadszedł Judasz, jeden z dwunastu, a z nim zgraja z mieczami i kijami od arcykapłanów, uczonych w Piśmie i starszych… A oni rzucili się na niego i pochwycili go”.

Natomiast Łukasza 22:52–54 relacjonuje:

„Wtedy rzekł Jezus do arcykapłanów i dowódców straży świątynnej, i starszych, którzy podeszli do niego: Jak na zbójcę wyszliście z mieczami i kijami? (…) Pojmawszy go tedy, zawiedli go i wprowadzili do pałacu arcykapłana”.

Ani Mateusz, ani Marek, ani Łukasz nie przedstawiają tej sceny w sposób sugerujący, że Jezus ogłosił się podczas pojmania Bogiem. Ich relacje skupiają się raczej na samym fakcie pojmania oraz na zdradzie Judasza.

Pokazuje to, że w kontekście wydarzeń w ogrodzie słowa „ja jestem” pełnią przede wszystkim funkcję identyfikacyjną: Jezus wskazuje, że to właśnie Jego należy szukać i pojmać.

Czy „ja jestem” świadczy o równości z Ojcem?

Jezus nie użył zwrotu „ja jestem” jako imienia ani tytułu. Dlatego omawiany werset z Ewangelii Jana nie może sam w sobie stanowić dowodu na odwieczność Jezusa ani na Jego równość z Bogiem Ojcem.

Pismo Święte nie naucza o współwieczności Syna z Ojcem. Wręcz przeciwnie — Jezusa wielokrotnie nazywa Synem Bożym, a także mówi o Jego zrodzeniu. Już samo użycie takich określeń wskazuje na relację pochodzenia i zależności, a nie na absolutną równość dwóch odwiecznych osób.

Warto zauważyć, że gdy Biblia wyjaśnia głębokie prawdy dotyczące Boga, często posługuje się obrazami zaczerpniętymi z życia codziennego. Podobnie czynił Jezus, który nauczał przy pomocy przypowieści i przykładów zrozumiałych dla słuchaczy. Dlatego również relację między Bogiem a Jezusem przedstawiono przy pomocy obrazu Ojca i Syna.

Rodzic i syn pozostają ze sobą w szczególnej relacji — syn pochodzi od ojca i pozostaje od niego zależny. Gdyby zamiarem było pokazanie całkowitej równości, można by raczej oczekiwać użycia obrazu braci, który lepiej oddaje relację równorzędnych osób.

Ponadto, nawet gdyby ktoś chciał interpretować dany fragment Ewangelii Jana w sposób sugerujący szczególną relację Jezusa z Bogiem, tekst ten i tak nie może stanowić dowodu na doktrynę Trójcy. W jego treści mowa jest bowiem jedynie o dwóch osobach — Ojcu i Synu.

Dogmat trynitarny zakłada natomiast równość trzech osób — Ojca, Syna i Ducha Świętego — zarówno pod względem mocy, jak i odwieczności. Jeśli więc ktoś chce wykazać prawdziwość tej doktryny na podstawie Biblii, powinien przedstawić teksty, które jednoznacznie mówią o takich relacjach między trzema osobami, a nie tylko między Ojcem i Synem.

Co mówią bibliści katoliccy?

Warto przy tym wspomnieć, że niektórzy katoliccy bibliści zwracali uwagę na sposób tłumaczenia tego fragmentu w niektórych przekładach. Zdaniem części badaczy może on sugerować czytelnikowi interpretację, według której Jezus mówi o sobie w sposób właściwy dla Boga.

Na przykład ks. Eugeniusz Dąbrowski w książce „Nowy Polski Przekład Pisma Świętego z języków oryginalnych — Krytyczna ocena tzw. Biblii Tysiąclecia z 1967 roku” zwraca uwagę, że w przekładzie Biblii Tysiąclecia niektóre rozwiązania translatorskie mogą prowadzić do takiego właśnie błędnego odczytania tekstu.

Poniżej przytoczono fragment tej krytycznej oceny (całość na skanie).

strona 27 o wersecie z Mateusza 26:63 książka posiada Nihil Obstat i Imprimatur kościelne

„Zasadniczo zmieniono natomiast odpowiedź Chrystusa, która znana jest powszechnie w formie: „Rzekł mu Jezus: Tyś powiedział”, co ściśle odpowiada greckiemu su eipas (Mt 26,64). W Biblii Tysiąclecia przetłumaczono to: „Jezus mu odpowiedział: Tak, Ja jestem”, co trudno nazwać przekładem tekstu. Jest to właściwie interpretacja, którą można by pomieścić w komentarzu wyjaśniającym owo idiomatyczne wyrażenie, ale nie w samym tekście.”

Jaki był cel wprowadzenia takiej niczym nieuzasadnionej zmiany? Czytelnik tego bloga zapewne sam odpowie sobie na to ważkie pytanie. Czyż nie taki sam jak w Jana 8:58?

Jak więc widzimy, mamy tu kolejny „naciągany na siłę trynitarny argument”.

Wnioski

Warto postawić sobie pytanie: czy gdyby Jezus w Jana 8:58 rzeczywiście sugerował, że słowa „Ja jestem” oznaczają utożsamienie się z Bogiem, to czy pozostali trzej ewangeliści przemilczeliby tak istotny fakt?

Jak widać, rzeczowa analiza wypowiedzi z Jana 8:58 oraz Jana 18:6 nie prowadzi do wniosku, że teksty te uczą o Trójcy ani że Jezus utożsamia się z JHWH.

Czy nie warto raczej zaufać samemu Jezusowi, który w Marka 12:29 (BT II) cytuje słowa z Powtórzonego Prawa 6:4, gdzie w tekście hebrajskim występuje tetragram JHWH:

„Jezus odpowiedział: Pierwsze jest: Słuchaj, Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jest jeden”.

Co więcej, w Jana 20:17 Jezus nazywa tego samego Boga zarówno swoim Bogiem, jak i Bogiem swoich uczniów:

„Rzekł do niej Jezus: Nie zatrzymuj mnie, jeszcze bowiem nie wstąpiłem do Ojca. Natomiast udaj się do moich braci i powiedz im: Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego”.

Podobną myśl wyraża również apostoł Paweł w 1 Koryntian 8:6 (BT II):

„dla nas istnieje tylko jeden Bóg Ojciec, od którego wszystko pochodzi i dla którego my istniejemy, oraz jeden Pan Jezus Chrystus, przez którego wszystko się stało i dzięki któremu także my jesteśmy.”

W świetle tych wypowiedzi Biblia przedstawia prosty obraz: jednego Boga — Ojca oraz Jezusa Chrystusa, Jego Syna i Pana, przez którego Bóg realizuje swój plan zbawienia.

Dlatego warto zachować ostrożność wobec interpretacji, które komplikują ten prosty przekaz i przypisują poszczególnym wersetom znaczenia, których nie potwierdza ich bezpośredni kontekst.

Artykuł uaktualniono 17.04.2026 r.