Imię Boga a Trójca Święta.

Czy imię Boga JHWH potwierdza, czy podważa naukę o Trójcy?

W Psalmie 83:18 czytamy (BT, wyd. II):

„Niechaj poznają Ciebie i wiedzą, że tylko Ty, który sam jeden masz Jahwe na imię, jesteś Najwyższy nad całą ziemią.”

Co wynika z tych słów?

Psalmista podkreśla dwie istotne prawdy:

• tylko jeden Bóg  posiada imię JHWH (Jahwe),
• tylko On jest Najwyższym nad całą ziemią.

Tekst nie mówi o trzech osobach noszących jedno imię ani o trzech równych sobie osobach stanowiących jednego Boga. Przeciwnie, wskazuje na jednego, konkretnego Boga, którego imię brzmi JHWH i który jest Najwyższym.

Określenie „Najwyższy” ma znaczenie wyjątkowe. Jeżeli ktoś jest najwyższy, to nie ma sobie równego. Nikt nie może być jednocześnie równy Temu, który jest ponad wszystkimi. Tymczasem zgodnie z klasycznym dogmatem o Trójcy Ojciec, Syn i Duch Święty są sobie równi co do natury, chwały i majestatu. Psalm 83:18 przedstawia jednak tylko jednego Najwyższego – JHWH.

Nie bez znaczenia jest również kwestia samego imienia Bożego. W języku hebrajskim imię JHWH występuje w Starym Testamencie około siedmiu tysięcy razy. W wielu współczesnych przekładach zostało ono jednak zastąpione słowami „Pan” lub „Bóg”.

Dlaczego w wielu przekładach zamiast Jahwe (JHWH) czytamy „zastępcze” Imię „Pan”?

Zastępowanie imienia Bożego JHWH tytułem „Pan” zaciera biblijne rozróżnienie pomiędzy Panem Bogiem a Panem Jezusem. Czytelnik, napotykając w tekście słowo „Pan”, często nie jest w stanie stwierdzić, czy chodzi o Boga JHWH, czy o Jezusa. Taka praktyka sprzyja interpretacji charakterystycznej dla zwolenników nauki o Trójcy. W Starym Testamencie czytelnik widzi określenie „Pan”, a następnie w Nowym Testamencie czyta, że Jezus jest Panem. Może to prowadzić do utożsamiania obu tych określeń z jedną osobą.

Przykładem może być Biblia Tysiąclecia. W  II wydaniu tego przekładu przywrócono imię Boże w formie „Jahwe”, dzięki czemu występuje ono w tym przekładzie kilka tysięcy razy. Natomiast w III wydaniu z tego rozwiązania zrezygnowano, zastępując ponownie imię Boże Jahwe ponownie określeniami „Pan” lub „Bóg”.

Na szczególną uwagę zasługuje fakt, że redaktorzy II wydania Biblii Tysiąclecia, przywracając w tekście imię Boże Jahwe, mocno uzasadnili swoją decyzję. We wstępie do tego przekładu możemy przeczytać:

„Wprowadzamy dalej wszędzie Boże Imię Jahwe tam, gdzie dotąd w przekładach idących za Wujkiem, Wulgatą i Septuagintą czytaliśmy zastępcze imię „Pan”, niebędące przekładem tego Imienia Bożego.” (pogrubienie nasze)

Redaktorzy wyraźnie przyznają, że określenie „Pan” było jedynie zastępczym określeniem, a nie tłumaczeniem Imienia Bożego. Dokonano więc zmiany, ale jak się okazuje nie na długo.

Dla porównania spójrzmy teraz na wstęp do III lub IV wydania Biblii Tysiąclecia.

„… w niniejszym wydaniu wprowadza się w miejsce wyrazu JAHWE, stosowanego w dwóch pierwszych wydaniach BT, tradycyjne zwroty „Pan” lub „Pan Bóg” czy też „Bóg”, z wyjątkiem nielicznych przypadków, gdzie pozostawienie biblijnego imienia Boga jest merytorycznie konieczne (np. Wj 3,14n).”

W II wydaniu mowa była o Bożym Imieniu Jahwe, które postanowiono przywrócić tam, gdzie wcześniej występowało zastępcze określenie „Pan”. Natomiast w III i IV wydaniu nie mówi się już o Bożym Imieniu, lecz o „wyrazie Jahwe”:

Nie jest to jedynie zmiana słownictwa. Zmienia się również sposób postrzegania tetragramu JHWH. To, co wcześniej zostało nazwane Bożym Imieniem, staje się jedynie „wyrazem Jahwe”, który można zastąpić tytułem „Pan”.

Jakie są powody zmiany?

We wstępie do IV wydania podano poniższy argument:

„Odkąd II wydanie BT z nieznacznymi zmianami weszło do liturgii, głównie w po­staci czytań mszalnych, tekst ten nabrał cech poniekąd tekstu oficjalnego …”

Prawda jest taka, że wiernych mogło razić wprowadzenie Imienia Jahwe, podczas czytań.

Uważamy jednak, że nie jest to jedyny powód. Jednym z głównych czynników, które wpłynęły na utrwalenie tej praktyki w wielu przekładach Biblii, jest przyjęcie dogmatu o Trójcy. Tytuł „Pan” odnosi się bowiem w Biblii zarówno do Boga Ojca, jak i do Jezusa Chrystusa. W rezultacie czytelnik zarówno w Starym, jak i również w Nowym Testamencie czyta to samo słowo Pan. W Starym Pan Bóg a w Nowym Pan Jezus. Tu Pan i Tam Pan, co sugeruje, że chodzi o tę samą osobę. (Zobacz artykuł: Jezus jest Panem)

Zastąpienie imienia Bożego tytułem „Pan” zaciera wyraźną w Biblii rozróżnienie między Bogiem Ojcem a Jego Synem.

Imię JAHWE wyjaśnia się najczęściej jako: „Jestem, który jestem”, „Będę, kim będę”, „Stanę się, kimkolwiek zechcę” lub „On powoduje, że się staje”.

Niezależnie od przyjętego sposobu tłumaczenia imienia JHWH, wskazuje ono na Boga jako Istotę Najwyższą, niezależną od kogokolwiek. JHWH jest Tym, którego istnienie nie ma początku.

Jezus natomiast jest w Piśmie Świętym przedstawiany jako Mesjasz, Syn Boży, Pośrednik między Bogiem a ludźmi oraz Sługa JHWH. Nigdy nie przedstawia siebie jako źródła wszystkiego. Wręcz przeciwnie – konsekwentnie wskazuje Ojca jako Dawcę swojej władzy, życia, nauki i posłannictwa. Mówi między innymi: „Ojciec większy jest niż Ja” (J 14:28 BW), „nie może Syn sam od siebie nic czynić,” (J 5:19 BW) oraz „Nauka moja nie jest moją, lecz tego, który mnie posłał” (J 7:16 BW).

Wypowiedzi te konsekwentnie ukazują Ojca jako najwyższy autorytet, a Jezusa jako Tego, który został przez Niego posłany i we wszystkim jest Mu podporządkowany.

Co oznacza Imię Jezus?

Imię „Jezus” (hebr. Jeszua) tłumaczy się najczęściej jako „Jahwe jest zbawieniem”, „Jahwe zbawia” lub „Zbawienie pochodzi od Jahwe”. W Słowniku Biblijnym wydanym przez księgarnię Św. Jacka w 1982 czytamy wyjaśnienie:

„Jezus (grec. Jesous jest transkrypcją hebr. Jeszua, utworzoną z pierwotnej formy Jehoszua i znaczy Jahwe jest zbawieniem.”

Już samo znaczenie tego imienia kieruje uwagę na JHWH jako źródło zbawienia. Jezus jest Zbawicielem posłanym przez Boga JHWH, aby wykonać powierzoną Mu misję.

Pismo Święte przedstawia Jezusa również jako „Sługą JAHWE”.  Wyraźnie widać to w proroctwie z Izajasza 42 oraz jego zastosowaniu w Mateusza 12:18. W Biblii Tysiąclecia (wyd. IV) przed fragmentem Mt 12:15 znajduje się śródtytuł „Jezus – Sługa Pański”, opatrzony odnośnikiem do słowniczka zamieszczonego na końcu Biblii:

Jak widzimy, również w tym przypadku uwaga zostaje skierowana na Boga, którego Jezus jest Sługą.

Czy dostrzegasz różnicę pomiędzy Jahwe a Jezusem?

To Bóg Ojciec – JHWH posyła Jezusa, aby dokonał dzieła zbawienia ludzkości. Nie posyła samego siebie ani – zgodnie z terminologią dogmatu trynitarnego – „drugiej osoby Trójcy”, lecz swojego jednorodzonego Syna, któremu powierza określoną misję.

Jezus jako Sługa JHWH wiernie ją wypełnia. Jednocześnie sam naucza zasady, którą możemy znaleźć w Jana 13:16 (BW):

„Zaprawdę, zaprawdę, powiadam wam: Sługa nie jest większy od swego pana ani wysłannik od tego, który go posłał.”

Czyż ta zasada nie pozostaje w wyraźnym konflikcie z dogmatem o Trójcy?

Słowa Jezusa podkreślają różnicę pomiędzy posyłającym a posłanym, pomiędzy tym, który zleca wykonanie zadania, a tym, który je wykonuje. Ojciec jest Tym, który posyła, natomiast Jezus jest Tym, który został posłany i który wiernie pełni wolę swojego Ojca.

Jeżeli więc Jezus sam naucza, że „sługa nie jest większy od swego pana ani wysłannik od tego, który go posłał”, to trudno nie dostrzec, że przedstawia siebie jako Sługę i Wysłannika Boga, a nie jako Boga Najwyższego równego Temu, który Go posłał.

Bezimienny Duch Święty

Pozostaje jeszcze odpowiedzieć na jedno pytanie: jakie imię ma Duch Święty, uznawany w teologii trynitarnej za trzecią osobę Boga?

Jak wiadomo, Biblia tysiące razy podaje imię Ojca – JHWH (Jahwe) – oraz setki razy wymienia imię Syna – Jezus. Nigdzie jednak nie objawia imienia Ducha Świętego. Czy nie jest to zastanawiające? Gdyby Duch Święty był odrębną osobą Boską, to dlaczego Pismo ani razu nie podaje Jego imienia?

Niektórzy twierdzą, że określenia „Pocieszyciel” lub „Parakleta” jest imieniem Ducha Świętego. Trudno jednak uznać taki argument za przekonujący, ponieważ są to określenia opisujące funkcję, a nie imię własne. Z tego samego powodu nie powiedzielibyśmy przecież, że Bóg ma na imię „Stwórca”, „Najwyższy” czy „Wszechmogący”.

Na uwagę zasługuje również fakt, że Biblia mówi o Duchu Boga, a nie o „Duchu Bogu”. To rozróżnienie nie wydaje się przypadkowe. Pismo przedstawia Boga jako Tego, który udziela swojego Ducha, posługuje się Nim i namaszcza Nim wybranych ludzi. Dlatego czytamy, że jest to Duch Boży, a nie Duch Bóg.

Jezus, czytając w synagodze ze zwoju Izajasza 61:1, powiedział (zob. Łukasza 4:18 Biblia Poznańska):

„Duch Pański nade mną, dlatego mnie namaścił, abym głosił ubogim dobrą nowinę, posłał mnie, abym obwieszczał więźniom uwolnienie, a ślepym odzyskanie wzroku. Abym wolnością obdarzał uciśnionych.”

Co się kryje pod zwrotem „Duch Pański”? Jak zajrzymy do Izajasza, według Biblii Tysiąclecia II wydanie, to przeczytamy:

„Duch Jahwe, Pana, nade mną, bo Jahwe mnie namaścił. Posłał mnie, by głosić dobrą nowinę ubogim, by opatrywać razy serc złamanych, by zapowiadać wyzwolenie jeńcom i więźniom swobodę.”

To nie Duch Święty namaszcza Jezusa, ale czyni to Jahwe, używając swojego Świętego Ducha. Duch Święty nie jest tutaj przedstawiony jako odrębna osoba dokonująca namaszczenia, lecz jako Duch należący do JHWH, którym Bóg się posługuje.

Jakże inaczej znając te fakty, rozumiemy fragment Psalmu zacytowany na wstępie:

„Niechaj poznają Ciebie i wiedzą, że tylko Ty, który sam jeden masz Jahwe na imię, jesteś Najwyższy nad całą ziemią.”

Być może właśnie dlatego Biblia tak konsekwentnie przypomina imię JAHWE – aby nikt nie miał wątpliwości, kto jest jedynym Najwyższym Bogiem.

Uaktualniono 27.07.2026 r.