„Trójca” a „święta tajemnica wiary”

Na wielu portalach trynitarnych można spotkać twierdzenie, że Trójca jest „świętą tajemnicą wiary”. W jednym z nich czytamy:

„Tutaj mówimy o tajemnicy, która tak dalece przekracza zdolności naszego rozumu, że zwyczajnie się w nim nie mieści.”

Podobnie naucza Katechizm Kościoła Katolickiego:

„Trójca jest jedną z ukrytych tajemnic Boga, które nie mogą być poznane, jeśli nie są objawione przez Boga”

Również Tomasz z Akwinu twierdził, że tajemnica Trójcy Przenajświętszej nigdy nie może być odkryta, siłą rozumu ludzkiego.

Podobne stanowisko prezentują także współcześni teologowie trynitarni, którzy wprost przyznają, że doktryna Trójcy nie podlega weryfikacji rozumowej i funkcjonuje wyłącznie jako dogmat przyjmowany z mocy autorytetu kościelnego.

W tym artykule będziemy jednak chcieli zbadać nie to, co głoszą kościoły i tzw. Ojcowie Kościoła, lecz postawić pytanie: czy Biblia naucza o „Trójcy” jako „świętej tajemnicy wiary”?

Zanim do tego przejdziemy, zastanówmy się, jak Biblia definiuje słowo „tajemnica”

Biblijne znaczenie słowa „tajemnica”

W Piśmie Świętym rzeczywiście znajdujemy liczne fragmenty, w których pojawia się słowo „tajemnica”. Jest ono tłumaczeniem greckiego terminu μυστήριον (mystērion). Jednak — co istotne — żaden z biblijnych fragmentów, kontekstowo nie odnosi się do nauki o „trzech osobach w jednym Bogu”. Żaden nawet nie sugeruje istnienia takiej tajemniczej doktryny.

W biblijnym użyciu słowo mystērion nie oznacza czegoś niepoznawalnego, irracjonalnego czy sprzecznego z rozumem. Nie chodzi o prawdę, którą należałoby przyjąć wbrew logice lub bez możliwości zrozumienia jej sensu. Przeciwnie — w Biblii „tajemnica” odnosi się do Bożego planu zbawienia, który przez pewien czas pozostawał ukryty, lecz następnie został objawiony i wyjaśniony w Chrystusie.

Nowy Testament konsekwentnie przedstawia mystērion jako coś, co:

• było zakryte w przeszłości,
• zostało objawione w określonym czasie,
• może być poznane i zrozumiane przez wierzących.

Centralnym punktem tej objawionej tajemnicy jest osoba i dzieło Jezusa Chrystusa — Jego mesjańska rola, Jego śmierć i zmartwychwstanie, a także włączenie pogan do Bożego planu zbawienia. Apostołowie wielokrotnie podkreślają, że to, co wcześniej było tajemnicą, przestało nią być w sensie poznawczym, ponieważ Bóg sam odsłonił swój zamysł.

Trynitaryzm natomiast nadał słowu „tajemnica” zupełnie inne znaczenie, sugerując, że chodzi o rzeczywistość, której nie da się zrozumieć ludzkim umysłem, i którą należy przyjąć bez prób racjonalnego wyjaśnienia. Takie rozumienie pojęcia „tajemnicy” nie wynika jednak z Biblii, lecz z późniejszej refleksji dogmatycznej.

Zobaczmy, w jakich miejscach Biblia mówi o tajemnicy i na co wskazuje kontekst

O jakich tajemnicach mówi Pismo Święte?

Jednym z fragmentów mówiących o „tajemnicy Chrystusowej” jest List do Efezjan 3:3–6 (BW):

„Że przez objawienie została mi odsłonięta tajemnica, jak to powyżej krótko opisałem.
Czytając to, możecie zrozumieć moje pojmowanie tajemnicy Chrystusowej,
Która nie była znana synom ludzkim w dawnych pokoleniach, a teraz została przez Ducha objawiona jego świętym apostołom i prorokom,
Mianowicie, że poganie są współdziedzicami i członkami jednego ciała i współuczestnikami obietnicy w Chrystusie Jezusie przez ewangelię.”

Paweł wyraźnie mówi tu o tajemnicy już odsłoniętej. Nie jest nią Trójca, lecz fakt, że „poganie zostali włączeni do ludu Bożego dzięki Chrystusowi”.

Wskazuje na to, również w liście do Kolosan 1:26, 27 (BW):

„Tajemnicę, zakrytą od wieków i od pokoleń, a teraz objawioną świętym jego. Im to chciał Bóg dać poznać, jak wielkie jest między poganami bogactwo chwały tej tajemnicy, którą jest Chrystus w was, nadzieja chwały.”

Tajemnicą jest Chrystus i Jego rola w Bożym planie zbawienia, nie zaś niepoznawalna, trójjedyna struktura Boga.

Chrystus, jak napisał Paweł w Efezjan 2:14, był tym, który „przez swoją śmierć, zjednoczył Żydów i pogan, burząc dzielący ich mur wrogości” (Słowo Życia).

Do czasu przyjścia Mesjasza, to właśnie było dla ludzi wierzących wielką tajemnicą (zob. także Efezjan 1:10).

Tajemnica pobożności

Podobnie w 1 do Tymoteusza 3:16 (BW) czytamy o „tajemnicy pobożności”. Tekst ten koncentruje się na osobie Chrystusa i Jego misji, a nie na jakiejkolwiek trynitarnej doktrynie:

„Bo bezsprzecznie wielka jest tajemnica pobożności: Ten, który objawił się w ciele, został usprawiedliwiony w duchu, ukazał się aniołom, był zwiastowany między poganami, uwierzono w niego na świecie, wzięty został w górę do chwały.”

Jak łatwo zauważyć, poruszane tu myśli nie dotyczą tajemniczej „Trójcy”, lecz Chrystusa i Jego roli jako Mesjasza w zamierzeniu Boga. (Zob. Bóg objawiony w ciele)

Co istotne, żaden fragment Nowego Testamentu nie stwierdza, że Boża tajemnica jest nie do zrozumienia. Jest ona zakryta, ale jedynie do czasu jej objawienia. Po objawieniu staje się poznawalna, logiczna i zrozumiała.

Czego uczymy się z powyższego wersetu? Chodzi w nim o to, że przed przyjściem Chrystusa tajemnicą było, kto okaże się obiecanym Mesjaszem oraz jakie znaczenie będzie miała Jego ofiarna śmierć. Tajemnica ta została odsłonięta, a jej treścią okazał się sam Chrystus. Wyraźnie potwierdza to wypowiedź z Listu do Kolosan 2:2 (BW):

„Aby pocieszone były ich serca, a oni połączeni w miłości zdążali do wszelkiego bogactwa pełnego zrozumienia, do poznania tajemnicy Bożej, to jest Chrystusa.”

Wiele proroctw mesjanistycznych wskazywało na różne aspekty tej „tajemnicy”. Jednak ludzie rozumieli ich znaczenie tylko częściowo, aż do czasu pojawienia się Jezusa.

Dopiero gdy Bóg objawił swój „tajemny plan działania” — jak czytamy w Efezjan 3:9 (BW), dane nam było ten Boży plan poznać i zrozumieć.

„I abym na światło wywiódł tajemny plan, ukryty od wieków w Bogu, który wszystko stworzył.”

Widzimy więc wyraźnie, że biblijnie rozumiane słowo „tajemnica” nie oznacza niepoznawalnej struktury Boga, lecz objawiony w Chrystusie plan zbawienia. Prowadzi nas to do pytania, dlaczego doktryna Trójcy została określona mianem tajemnicy?

„Trójca” jako tajemnica

Dlaczego więc dziś tak wielu trynitarzy próbuje przekonywać, że „Trójca Święta” jest „wielką tajemnicą wiary”?

Odpowiedź w gruncie rzeczy jest prosta.

Doktryna Trójcy nie tylko nie ma oparcia w Piśmie Świętym, lecz dodatkowo narusza podstawowe zasady logicznego myślenia. Nie chodzi tu jedynie o często przywoływany matematyczny absurd 1+1+1 = 1, lecz o znacznie głębszy problem. Twierdzenie, że każda z trzech osób jest Bogiem, a jednocześnie nie istnieje trzech Bogów, lecz tylko jeden:

„Ojciec jest Bogiem, Syn jest Bogiem, Duch Święty jest Bogiem. Mimo to nie ma trzech Bogów, tylko jeden jest Bóg.”

Nie mamy tu do czynienia z paradoksem, lecz z klasyczną sprzecznością pojęciową. Ta sprzeczność polega na jednoczesnym przypisywaniu tej samej rzeczy cech wzajemnie się wykluczających — i właśnie z tym mamy do czynienia w doktrynie Trójcy.

Ponadto doktryna ta wprowadza sztuczne relacje między Ojcem, Synem i Duchem. Jezus bywa określany jako równy Ojcu, podczas gdy sam mówi, że Ojciec jest od Niego większy (zob. Jana 14:28). Ojciec jest nazwany Bogiem Najwyższym, a mimo to głosi się bez biblijnych podstaw, że wszystkie „osoby” są sobie równe. Twierdzi się również, że Jezus jest „współistotny” Ojcu, choć greckie pojęcie homoousia nie występuje w Biblii ani razu.

Wiele takich i podobnych problemów pokazuje jasno, że doktryna Trójcy nie jest wewnętrznie spójna. Właśnie dlatego jej obrońcy często zasłaniają te niespójności stwierdzeniem, że jest to po prostu „wielka tajemnica wiary”.

„Wielka tajemnica wiary”

Czy zwrot „wielka tajemnica wiary” nie jest jedynie wygodnym sloganem trynitaryzmu? Czy nie służy on zakneblowaniu trudnych biblijnych pytań i odwróceniu uwagi od oczywistych sprzeczności — by w istocie powiedzieć: „nie pytaj, nie analizuj, po prostu wierz”?

Biblia w żadnej dziedzinie swojego objawienia nie traktuje sprzeczności jako dowodu prawdy. Jeśli dane twierdzenie nie daje się pogodzić ani z tekstem Pisma, ani z podstawowymi zasadami logicznego myślenia, Biblia nigdy nie nazywa tego „tajemnicą”, lecz błędem lub fałszywą nauką. Ogłoszenie sprzeczności „tajemnicą wiary” nie rozwiązuje problemu. Ma jedynie zwalniać z obowiązku jego wyjaśnienia.

W tym kontekście często przywołuje się zasadę określaną hasłem „credo quia absurdum” (wierzę, ponieważ to absurdalne), przypisywaną Tertulianowi. Choć sentencja ta nie występuje w takiej formie w jego pismach, dobrze oddaje sposób myślenia, w którym sprzeczność przestaje być problemem, a staje się rzekomym dowodem „wiary”. Oczywiście trzeba tu rozróżnić objawienie ponad rozumem od sprzeczności przeciw rozumowi.

W praktyce prowadzi to do sytuacji, w której im bardziej dana nauka wymyka się rozumowemu wyjaśnieniu, tym częściej jej bezkrytyczne przyjęcie przedstawia się jako rzekomy dowód „głębokiej wiary”.

Trynitaryzm, zamiast rzetelnie udokumentować swoje twierdzenia wersetami biblijnymi, często sięga po anegdoty. Przykładem jest popularna opowieść o Augustynie, który spacerował brzegiem morza i rozmyślał nad tajemnicą Trójcy. Gdy zobaczył dziecko przelewające wodę z morza muszelką do dołka w piasku, miał rzekomo usłyszeć:

„Prędzej ja przeleję całe morze do tego dołka, niż ty zrozumiesz tajemnicę Trójcy Świętej swoim małym umysłem.”

Jaki wniosek płynie z tej historyjki? Jesteś za „głupi”, by próbować zrozumieć Trójcę! Nawet nie podejmuj wysiłku myślenia!

Tymczasem Biblia nigdzie nie uczy, że prawdę o Bogu należy przyjmować wbrew rozumowi ani że zadawanie pytań jest oznaką braku wiary. Przeciwnie — zachęca do poznania, zrozumienia i badania tego, co zostało objawione.

Konsekwencje wiary w tajemniczą „Trójcę”

Po pierwsze, trynitarne chrześcijaństwo stało się religią, która odrzuciła to, w co wierzył jej założyciel Jezus!

Jezus jednoznacznie odpowiedział:

„Pierwsze przykazanie jest to: Słuchaj, Izraelu! Pan, Bóg nasz, Pan jeden jest.”  (Marka 12:29, BW)

Zacytowany tu przez Jezusa werset  to „Szema Jisrael”, fundamentalne wyznanie wiary Izraela w jednego Boga. Tym Bogiem był JHWH, którego Jezus nazywał swoim Ojcem. Nie ma tu ani cienia sugestii o Bogu „w trzech osobach”.

Po drugie, kościoły trynitarne uczą, że Trójca jest niepoznawalna i tajemnicza, podczas gdy Pismo Święte stwierdza wprost, że od poznania Boga i Jezusa zależy nasze życie wieczne. Czy nie jest to rażąca sprzeczność?

Zwróćmy uwagę na Ewangelię Jana 17:3 (BT II).

„A to jest życie wieczne: aby znali Ciebie, jedynego prawdziwego Boga, oraz Tego, którego posłałeś, Jezusa Chrystusa.”

Ten werset bezpośrednio łączy poznanie Boga i Jezusa z życiem wiecznym. Jak jednak mamy poznać Trójcę, skoro — według trynitaryzmu — nie da się jej ani poznać, ani zrozumieć? Co w takim razie z Duchem Świętym? Czy wierzący nie powinni poznawać Go na równi z Ojcem i Synem? Dlaczego więc Jezus w tym kluczowym wersecie w ogóle o Nim nie wspomina?

Biblia konsekwentnie zachęca do poznania, zrozumienia i wzrostu w prawdzie, podczas gdy trynitaryzm często zniechęca, mówiąc w istocie: „nie próbuj tego pojąć — to wielka tajemnica wiary”.

Czy wezwanie Jezusa z Jana 17:3 miałoby jakikolwiek sens, gdyby dotyczyło kogoś z natury niepoznawalnego?

Konsekwencją wiary w „Trójcę” jest więc nie tylko przyjęcie niebiblijnego obrazu Boga, lecz także zniekształcenie roli Jezusa jako jedynego Pośrednika między Bogiem a ludźmi, a w konsekwencji również błędne rozumienie roli Ducha Świętego.

Podsumowanie

Wróćmy na zakończenie rozważań do tego, co Biblia rzeczywiście mówi na temat „świętej tajemnicy”.

Apostoł Jan w Księdze Apokalipsy pisze o dopełnieniu się tej tajemnicy w czasach ostatecznych. Jasno potwierdza to kolejny fragment:

„Lecz w dniach, kiedy siódmy anioł się odezwie i zacznie trąbić, dokona się tajemnica Boża, jak to zwiastował sługom swoim, prorokom.”

Dopełnienie się tej  „świętej tajemnicy” ma ścisły związek z Chrystusem i głoszonym przez niego „Królestwem Bożym”, dlatego w Objawieniu 11:15 (BW) czytamy:

„I zatrąbił siódmy anioł; i odezwały się w niebie potężne głosy mówiące: Panowanie nad światem przypadło w udziale Panu naszemu i Pomazańcowi jego i królować będzie na wieki wieków.”

Jezus, odchodząc do nieba, zapowiedział swoim uczniom, że powróci i ustanowi na ziemi Królestwo, o którym nauczał i które głosił. Wówczas zarówno Żydzi, jak i chrześcijanie wywodzący się z pogan, osiągną obiecane i oczekiwane wybawienie.

Tak więc Boża tajemnica nie dotyczy Trójcy Świętej. Dotyczy panowania Boga sprawowanego przez Jego Pomazańca, które w pełni objawi się przy powtórnym przyjściu Chrystusa.

Czekając na to wydarzenie, możemy jedynie powtórzyć za Janem wezwanie z Objawienia 22:20 (BW): „Amen, przyjdź, Panie Jezu!”.

Chętnie poznamy Twoje zdanie na ten temat.