Czy zauważasz różnicę pomiędzy zwrotem Syn Boży a Bóg Syn?

W Piśmie Świętym wielokrotnie spotykamy określenie „Syn Boży”. Nie znajdziemy w nim natomiast ani jednego miejsca, w którym Jezus zostałby wprost nazwany „Bogiem Synem”. Czy ta różnica ma znaczenie? Czy oba określenia rzeczywiście oznaczają to samo?
Według nauki o Trójcy „Ojciec jest Bogiem, Syn jest Bogiem i Duch Święty jest Bogiem”. Skoro tak, warto zastanowić się, dlaczego pisarze biblijni, mówiąc o Jezusie, konsekwentnie posługują się określeniem „Syn Boży”, a nie „Bóg Syn”.

Czy nie dostrzegamy istotnej różnicy pomiędzy byciem Synem Boga a byciem Bogiem Synem? Pierwsze określenie wskazuje na szczególną relację Jezusa z Bogiem, którego nazywa swoim Ojcem. Drugie jest natomiast terminem teologicznym, związanym z późniejszą nauką o Trójcy.

Warto przy tym pamiętać, że w czasach biblijnych ojciec zajmował nadrzędną pozycję w rodzinie. To on sprawował władzę nad domem, decydował o obowiązkach dzieci i zarządzał rodzinnym majątkiem. Syn, choć był członkiem rodziny i dziedzicem, pozostawał pod jego zwierzchnictwem. Taką zależność dostrzegamy również w przypowieści Jezusa o synu marnotrawnym. Starszy syn zwraca się do ojca następującymi słowami (Łukasza 15:29, BW):

„Ten zaś odrzekł ojcu: Oto tyle lat służę ci i nigdy nie przestąpiłem rozkazu twego, a mnie nigdy nie dałeś nawet koźlęcia, bym się mógł zabawić z przyjaciółmi mymi”

Zwróćmy uwagę na słowa: „służę ci” oraz „nigdy nie przestąpiłem rozkazu twego”. Pokazują one, że syn uznawał zwierzchnictwo ojca i czuł się zobowiązany do wykonywania jego poleceń.
Podobną zależność dostrzegamy w relacji Jezusa ze swoim Ojcem. Pan Jezus wielokrotnie podkreślał, że wykonuje wolę Boga, który Go posłał. W Jana 6:38 (BW) powiedział:

„Zstąpiłem bowiem z nieba, nie aby wypełniać wolę swoją, lecz wolę tego, który mnie posłał”

Czy zatem biblijny obraz Syna, który jest posłuszny Ojcu i wykonuje Jego wolę, nie skłania nas do zastanowienia się nad trynitarną nauką o równości Ojca i Syna?
Dlaczego Jezus tak często podkreśla swoje podporządkowanie Ojcu, skoro według nauki o Trójcy jest Bogiem Synem i jest równy Ojcu co do boskiej natury?

Syn podporządkowany Ojcu

Czy jednak Jezus, jako Syn Boży, pozostaje podporządkowany swojemu Ojcu? Pismo Święte wyraźnie wskazuje na taką zależność. W 1 Koryntian 11:3 (BW) apostoł Paweł napisał:

„A chcę, abyście wiedzieli, że głową każdego męża jest Chrystus, a głową żony mąż, a głową Chrystusa Bóg”

Zwróćmy uwagę, że Paweł zestawia relację Chrystusa z Bogiem z relacją żony do męża. W obu przypadkach posługuje się określeniem „głowa”, wskazującym w tym kontekście na zwierzchnictwo i określony porządek zależności.

Co szczególnie istotne, słowa te zostały napisane już po zmartwychwstaniu i wywyższeniu Jezusa. Chrystus przebywał wówczas w niebie, a mimo to Paweł nadal wskazywał na Boga jako Jego głowę.
Nie możemy więc ograniczać podporządkowania Jezusa wyłącznie do okresu Jego ziemskiego życia. Czy nie jest to zastanawiające? Skoro Bóg jest głową Chrystusa również po Jego wywyższeniu, to jak należy rozumieć trynitarną naukę o równości Ojca i Syna?

Sługa Jahwe

Co więcej, Pismo Święte nazywa Jezusa również „Sługą Jahwe”. Określenie to pomaga nam jeszcze lepiej zrozumieć, jaką pozycję zajmuje Syn Boży względem swojego Ojca. W Dziejach Apostolskich 4:27 (BT) czytamy:

„Zeszli się bowiem rzeczywiście w tym mieście przeciw świętemu Słudze Twemu, Jezusowi, […]”.

Zwróćmy uwagę, że pierwsi chrześcijanie nazywali Jezusa Sługą Boga, a nie samym Bogiem, któremu służył. Tytuł „Sługa Jahwe” pojawia się również w proroctwach Izajasza, które chrześcijanie odnoszą do Mesjasza. Przykładem jest Izajasza 42:1, gdzie Bóg mówi:

„Oto mój Sługa, którego podtrzymuję […]”

Warto zauważyć, że to Bóg wybiera, podtrzymuje i posyła swojego Sługę. Czy określenie Jezusa mianem Sługi Jahwe nie wskazuje na Jego podporządkowanie Bogu? Czy nie współgra ono z biblijnym obrazem Syna, który okazuje posłuszeństwo swojemu Ojcu?
Wszystko to pomaga nam zrozumieć, dlaczego Pismo Święte tak konsekwentnie nazywa Jezusa „Synem Bożym”, a nie „Bogiem Synem”. Jezus jest przedstawiany jako Mesjasz wybrany i posłany przez Boga, któremu wiernie służy i którego wolę wykonuje.
Więcej informacji na temat tego określenia można znaleźć również w słowniczku do II wydania Biblii Tysiąclecia, pod hasłem „Sługa Jahwe”.

Warto w tym miejscu zwrócić uwagę na jeszcze jedno określenie Jezusa. W 1 Koryntian 15:45 (BWP) apostoł Paweł nazywa Go „ostatnim Adamem”:

„Tak też jest napisane: Stał się pierwszy człowiek, Adam, duszą żyjącą, a ostatni Adam duchem ożywiającym”

Dlaczego Paweł porównuje Jezusa właśnie do Adama? Jaki sens miałoby takie zestawienie, gdyby Jezus był samym Bogiem Wszechmocnym?
Porównanie to nabiera szczególnego znaczenia, gdy zauważymy, że zarówno pierwszy Adam, jak i Jezus zawdzięczają swoje życie Bogu. Pierwszy Adam otrzymał życie bezpośrednio od Stwórcy. Jezus natomiast wielokrotnie podkreślał, że źródłem Jego życia jest Ojciec. W Jana 6:57 (BT) powiedział:

„Jak Mnie posłał żyjący Ojciec, a Ja żyję przez Ojca, tak i ten, kto Mnie spożywa, będzie żył przeze Mnie”

Określenie „Syn Boży” w odniesieniu do aniołów i ludzi

Zacznijmy od prostego pytania: Czy syn może zaistnieć bez ojca? Czy już samo określenie „Syn” nie wskazuje na szczególną więź z Ojcem, od którego pochodzi i któremu zawdzięcza swoje istnienie?

Co ciekawe, Pismo Święte nazywa synami Bożymi również inne istoty. W Psalmie 82:6 (BW) czytamy:

„Rzekłem: Wyście bogami i wy wszyscy jesteście synami Najwyższego”

Podobnego określenia użyto w odniesieniu do istot niebiańskich w Hioba 1:6 (BW):

„Otóż zdarzyło się pewnego dnia, że przybyli synowie Boży, aby się stawić przed Panem […]”.

Synem Bożym został nazwany również cały naród izraelski. W 2 Mojżeszowej 4:22 (BW) Bóg powiedział:

„Tak mówi Pan: Moim synem pierworodnym jest Izrael”

Widzimy zatem, że określenie „syn Boży” nie oznacza samo w sobie, że ktoś jest Bogiem Wszechmocnym lub posiada taką samą naturę jak Bóg. Może natomiast wskazywać na szczególną więź z Bogiem, pochodzenie od Niego, czy wybranie.

Oczywiście synostwo Jezusa jest wyjątkowe. Pismo Święte nazywa Go przecież Jednorodzonym Synem Bożym. Nie zmienia to jednak faktu, że również On mówi o Bogu jako o swoim Ojcu.

Abraham i Izaak

Relację Jezusa z Bogiem jako Ojca i Syna pomagają nam lepiej zrozumieć również wydarzenia opisane w Starym Testamencie. Dobrym przykładem jest historia Abrahama, który na polecenie Boga miał złożyć w ofierze swojego umiłowanego syna Izaaka (Rodzaju 22:1-15).

Wydarzenie to stanowi przejmującą zapowiedź ofiary Jezusa Chrystusa. Tak jak Abraham był gotów ofiarować własnego syna, tak Bóg rzeczywiście oddał za nas swojego Syna, Jezusa Chrystusa. Do tej niezwykłej ofiary nawiązuje apostoł Paweł w Rzymian 8:32 (BW):

„On, który nawet własnego Syna nie oszczędził, ale go za nas wszystkich wydał, jakżeby nie miał z nim darować nam wszystkiego?”

Zastanówmy się, na czym polega podobieństwo tych dwóch wydarzeń. Abraham był ojcem Izaaka, któremu przekazał życie. Bóg natomiast przedstawiony jest jako Ojciec Jezusa, którego nazywa swoim umiłowanym Synem.
Czy porównanie tych dwóch ofiar nie nabiera szczególnego znaczenia, gdy słowa „Ojciec” i „Syn” rozumiemy zgodnie z ich naturalnym znaczeniem?

Abraham nie zamierzał przecież złożyć w ofierze kogoś równego sobie pod każdym względem, lecz własnego, umiłowanego syna. Podobnie Bóg nie oszczędził swojego Syna, ale wydał Go za nas wszystkich.
Czy zatem historia Abrahama i Izaaka nie pomaga nam lepiej zrozumieć, dlaczego Pismo Święte konsekwentnie przedstawia Jezusa jako Syna Bożego, a Boga jako Jego Ojca?

Przypowieść o właścicielu winnicy

Podobne wnioski możemy wyciągnąć z przypowieści o właścicielu winnicy, zapisanej w Mateusza 21:33-40. Jezus przedstawia w niej gospodarza, który wielokrotnie posyła swoje sługi do dzierżawców winnicy. Gdy ci odrzucają jego wysłanników, gospodarz podejmuje ostateczną decyzję — posyła do nich własnego syna.
Przeczytajmy fragment tej przypowieści z Mateusza 21:33-40 (BT):

„Posłuchajcie innej przypowieści! Był pewien gospodarz, który założył winnicę. Otoczył ją murem, wykopał w niej tłocznię, zbudował wieżę, w końcu oddał ją w dzierżawę rolnikom i wyjechał.
Gdy nadszedł czas zbiorów, posłał swoje sługi do rolników, by odebrali plon jemu należny. Ale rolnicy chwycili jego sługi i jednego obili, drugiego zabili, trzeciego zaś ukamienowali.
Wtedy posłał inne sługi, więcej niż za pierwszym razem, lecz i z nimi tak samo postąpili. W końcu posłał do nich swego syna, tak sobie myśląc: Uszanują mojego syna.
Lecz rolnicy zobaczywszy syna mówili do siebie: To jest dziedzic; chodźcie zabijmy go, a posiądziemy jego dziedzictwo. Chwyciwszy go, wyrzucili z winnicy i zabili.
Kiedy więc właściciel winnicy przyjdzie, co uczyni z owymi rolnikami?”

Pan Jezus często wyjaśniał nawet trudne prawdy duchowe za pomocą prostych, zrozumiałych przypowieści. Nie inaczej jest w tym przypadku. Zwróćmy uwagę na wymowę tej przypowieści. Bóg przez wieki posyłał do Izraelitów swoich proroków, którzy nawoływali naród do opamiętania. Wielu z nich zostało odrzuconych, a niektórzy nawet zabici. Czy jednak gospodarz, widząc postępowanie dzierżawców, postanowił przyjść do nich osobiście? Nie! Posłał do nich swojego syna!

To bardzo istotna różnica. Jezus nie przedstawia siebie jako właściciela winnicy, lecz jako jego Syna i dziedzica. Właściciel i Syn są w tej przypowieści wyraźnie rozróżnieni. Jeden posyła, drugi zostaje posłany. Jeden jest właścicielem, drugi jego dziedzicem. Winnica symbolizuje Izrael, który miał przynosić owoce ku chwale Boga.

Wnioski

Warto raz jeszcze podkreślić, że przekaz biblijny jest jasny i konsekwentny. Pan Jezus przedstawiany jest jako „Syn Boży”, „Syn Najwyższego”, „Mesjasz” czy „Sługa Jahwe”, a nie jako „Bóg Syn” lub druga osoba Trójcy.

Omówiliśmy zaledwie kilka fragmentów Pisma Świętego, które pomagają zrozumieć, co oznacza nazwanie Jezusa Synem Bożym. Zarówno wypowiedzi samego Jezusa, jak i przytoczone przykłady oraz przypowieści wskazują na wyraźne rozróżnienie między Bogiem Ojcem a Jego Synem.

Ojciec posyła — Syn zostaje posłany. Bóg Ojciec daje życie — Syn otrzymuje je od Ojca. Ojciec powierza władzę — Syn ją otrzymuje. Czyż nie taki właśnie obraz ich wzajemnej relacji wyłania się z Pisma Świętego?

Tymczasem nauka o Trójcy wprowadza określenie „Bóg Syn”, nadając synostwu Jezusa znaczenie wykraczające poza jego naturalne rozumienie. Według tej doktryny Syn jest współwieczny z Ojcem, równy Mu co do boskiej natury i wszechmocy.

Problem jednak w tym, że takich stwierdzeń nie znajdziemy wprost w nauczaniu Jezusa ani apostołów. Są one wynikiem późniejszych rozważań i interpretacji teologicznych.

Czy zatem zastępowanie biblijnego określenia „Syn Boży” terminem „Bóg Syn” nie zaciera istotnych różnic między Ojcem a Synem? Różnic dotyczących ich pozycji, władzy oraz wzajemnej zależności?

Nie kwestionujemy przecież wyjątkowej godności Jezusa Chrystusa. Jest On umiłowanym Synem Bożym, obiecanym Mesjaszem i Panem, którego sam Bóg wywyższył. Nie oznacza to jednak, że należy utożsamiać Go z Bogiem Najwyższym, który Go posłał i obdarzył władzą.

Na zakończenie warto zastanowić się nad pytaniem zapisanym w Psalmie 89:7 (BT):

„Bo któż na obłokach będzie równy Panu, któż wśród synów Bożych będzie do Pana podobny?”

Skoro Pismo Święte tak wyraźnie podkreśla wyjątkową pozycję Boga Najwyższego, to, na jakiej podstawie mamy uznać, że Jego Syn jest Mu równy pod każdym względem?

Czy nie powinniśmy raczej pozostać przy określeniach, którymi posługiwali się Jezus i apostołowie, uznając Jezusa za Syna Bożego, a Jego Ojca za „jedynego prawdziwego Boga” (Jana 17:3)?