Czy Imię Boga ma rację bytu w Nowym Testamencie?

Na początek warto zadać podstawowe pytanie: Czy Bóg Żydów jest tym samym Bogiem, którego czczą chrześcijanie?

Odpowiedź znajdujemy w Liście do Rzymian 3:29–30 (BT):

„Bo czyż Bóg jest Bogiem jedynie Żydów? Czy nie również i pogan? Na pewno również i pogan. Przecież jeden jest tylko Bóg, który usprawiedliwi obrzezanego przez wiarę, a nieobrzezanego dzięki wierze”.

Apostoł Paweł wyraźnie stwierdza, że ten sam Bóg, którego czcili Żydzi, jest również Bogiem ludzi pochodzących z narodów. Kim był więc „jeden Bóg”, o którym pisał Paweł? Dla żydowskiego czytelnika odpowiedź była oczywista — był nim JHWH.

Czy po przyjściu Jezusa Chrystusa tożsamość tego jednego Boga uległa zmianie? Czy Jezus nauczał, że JHWH (Jehowa, Jahwe) przestał być jedynym Bogiem albo że chrześcijanie mają odtąd inaczej rozumieć tożsamość Boga?

Nic takiego nie znajdujemy w Piśmie. Jezus natomiast potwierdził podstawowe wyznanie wiary Izraela, zapisane w Powtórzonego Prawa 6:4:

„Pierwsze jest: Słuchaj, Izraelu, Pan Bóg nasz, Pan jest jeden” (Marka 12:29 BW).

Jezus mówił również o Ojcu jako o swoim Bogu. Po swoim zmartwychwstaniu oznajmił Marii Magdalenie:

„Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego” (Jana 20:17).

Ewangelista Łukasz przekazuje również, że Jezus właśnie do Boga zanosił modlitwy (Łukasza 6:12).

A co wynika z nauczania apostolskiego?

„Albowiem jeden jest Bóg, jeden też pośrednik między Bogiem a ludźmi, człowiek, Chrystus Jezus” (1 Tymoteusza 2:5, BT).

Paweł wyraźnie rozróżnia tutaj jednego Boga oraz Jezusa Chrystusa, który pełni funkcję pośrednika między Bogiem a ludźmi.

Skoro więc Bóg Żydów jest również Bogiem chrześcijan, a Nowy Testament nadal mówi o jednym Bogu, dlaczego imię JHWH nie pojawia się, gdy autorzy Nowego Testamentu cytują fragmenty Starego Testamentu, w których ono występuje?

Czy cytaty ze Starego Testamentu w Nowym Testamencie powinny zawierać imię JHWH?

Jezus wielokrotnie cytował Pisma hebrajskie, w których występuje imię Boga zapisane tetragramem JHWH (Mt 4:4, 7, 10; 5:33; 21:42; 22:37, 44; 23:39).

Wydaje się więc rzeczą naturalną, że w cytatach zaczerpniętych ze Starego Testamentu również Nowy Testament powinien zachowywać imię Boże. Cytowanie tekstów, w których w oryginale występuje tetragram JHWH, a zastępowanie go tytułem „Pan”, rodzi pytanie, kiedy i z jakich powodów doszło do takiej zmiany.

Ponieważ w zachowanych greckich rękopisach Nowego Testamentu tetragram nie występuje, warto zbadać, czy stan ten odzwierciedla pierwotny tekst apostolski, czy też jest wynikiem późniejszych zmian w procesie przekazywania tekstu. Zagadnienie to wymaga wnikliwej analizy historii tekstu od I do IV wieku oraz oceny, czy rękopisy pozbawione tetragramu nie rodzą problemów interpretacyjnych. Na tę tendencję zwraca uwagę również przykład Józefa Flawiusza. W dziele „Dawne dzieje Izraela” (II, XII, 4), napisanym około 70 r. n.e., historyk zgodnie z ówczesnym żydowskim zwyczajem nie zapisuje go w swoim dziele.

Jeżeli Bóg Izraela jest również Bogiem chrześcijan, warto postawić pytanie: dlaczego w zdecydowanej większości przekładów Biblii imię Boże zostało zastąpione tytułami „Pan” lub „Bóg”?

Jak wyjaśniliśmy w artykule „Imię Boga przeczy Trójcy”, uważamy, że przyjęcie zwyczaju zastępowania imienia JHWH tytułem „Pan” wpłynęło również na późniejszą teologię chrześcijańską. Naszym zdaniem zatarło ono biblijne rozróżnienie pomiędzy Bogiem Ojcem (JHWH) a Jego Synem, Jezusem Chrystusem.

Jeżeli zarówno wobec Boga Ojca, jak i wobec Jezusa używa się wyłącznie określenia „Pan”, u wielu czytelników może powstać wrażenie, że w obu przypadkach chodzi o tę samą osobę. Tymczasem w Piśmie Świętym tytuł „pan” może odnosić się do różnych osób i sam w sobie nie rozstrzyga o ich tożsamości.

Dla zwolenników doktryny Trójcy takie odczytanie może stanowić dodatkowy argument na rzecz utożsamiania obu osób, ponieważ zarówno w Starym, jak i w Nowym Testamencie czytelnik napotyka przede wszystkim określenie „Pan”, a nie imię JHWH.

Nietrynitarne przekłady Nowego Testamentu z imieniem Boży

Aby wyraźniej zaznaczyć rozróżnienie pomiędzy Panem – JHWH a Panem Jezusem Chrystusem, niektórzy tłumacze zdecydowali się umieścić imię Boże również w przekładach Nowego Testamentu. Czyniono to przeważnie w tych miejscach, gdzie autorzy natchnieni cytują fragmenty Starego Testamentu zawierające tetragram יהוה.

W polskojęzycznych przekładach nietrynitarnych imię Boże w Nowym Testamencie występuje między innymi w przekładzie Szymona Budnego oraz w Przekładzie Nowego Świata wydanym przez Świadków Jehowy. Można je również znaleźć w przekładzie Ewangelii Mateusza autorstwa Eliyazara Ben Miqra (Eliezera Wolskiego).

Poniżej przedstawiono przykłady z tych tłumaczeń:

Mateusza 4:7. Nowy Testament, Szymon Budny (1574)

Mateusza 4:7. Przekład Nowego Świata, Świadkowie Jehowy (1997)

Mateusza 4:10. Ewangelia św. Mateusza po hebrajsku, Eliyazar Ben Miqra (Eliezer Wolski) (2017)

Mateusza 22:37. Nowy Testament w przekładzie Szymona Budnego z 1574 r. (Gorzów 2022)

W każdym z tych przekładów imię Boże pojawia się w cytatach ze Starego Testamentu, w których hebrajski oryginał zawiera tetragram יהוה.

Zwolennicy tradycyjnego tekstu Nowego Testamentu często podnoszą zarzut, że umieszczanie imienia Bożego nie znajduje oparcia w zachowanych greckich rękopisach. Warto jednak zauważyć, że na przestrzeni wieków powstało ponad tysiąc przekładów Nowego Testamentu na różne języki, których tłumacze zdecydowali się przywrócić imię Boże – najczęściej właśnie w cytatach ze Starego Testamentu. Świadczy to o tym, że rozwiązanie to nie jest zjawiskiem odosobnionym ani ograniczonym wyłącznie do jednego środowiska wyznaniowego.

Dlatego ocena zasadności umieszczania imienia JHWH w Nowym Testamencie powinna opierać się przede wszystkim na analizie świadectw tekstowych, historii przekazu oraz argumentów językowych, a nie jedynie na samym fakcie jego obecności lub braku w określonym przekładzie.

Imię Boże w  katolickich przekładach Nowego Testamentu

Większość zwolenników doktryny o Trójcy uważa, że umieszczanie imienia Bożego (JHWH, Jahwe, Jehowa) w Nowym Testamencie jest nieuzasadnione.

Warto jednak zauważyć, że nie wszyscy tłumacze uznający doktrynę Trójcy podzielają takie stanowisko. Zarówno niektórzy tłumacze katoliccy, jak i protestanccy zdecydowali się umieścić imię Boże – w formie Jahwe, Jehowa, YHWH lub יהוה – w swoich przekładach Nowego Testamentu.

Fakt ten pokazuje, że kwestia obecności imienia Bożego w Nowym Testamencie nie jest wyłącznie sporem pomiędzy trynitarianami, a antytrynitarianami. Również wśród tłumaczy uznających doktrynę Trójcy istnieją różne poglądy na to, czy w określonych fragmentach przywrócenie imienia JHWH jest uzasadnione. Łącznie znanych jest nam 69 takich przekładów.

Jednym z takich przykładów jest przekład Dziejów Apostolskich autorstwa Romana Brandstaettera (Instytut Wydawniczy PAX, Warszawa 1984).

Na zamieszczonych poniżej skanach można zauważyć, że tłumacz świadomie użył imienia Jahwe w cytatach ze Starego Testamentu.

W Dziejach Apostolskich 2:11 czytamy o „nowo nawróconych na wiarę Jahwe”, natomiast w Dziejach Apostolskich 2:17, będących cytatem z Księgi Joela, znajdujemy słowa:

„W dni ostateczne — rzecze Jahwe — wyleję Ducha mojego na wszelką istotę cielesną.”

Str. 21 Roman Brandstaetter.

Str. 22 Roman Brandstaetter.

Publikacja ta jest opatrzona Imprimatur i Nihil Obstat.

Imprimatur w katolickim  przekładzie Romana  BRANDSTAETTERA” – wydanie 2004 r.

Ks. Władysław Szczepański (profesor Papieskiego Instytutu Biblijnego w Rzymie i Uniwersytetu Warszawskiego) w Bóg-Człowiek w opisie Ewangelistów. Nowy synoptyczny przekład Czterech Ewangelij w jednej (wyd. 3, 1936 1937) tak przetłumaczył Marka 1:3:

„Głos się rozlega w pustkowiu: »Gotujcie drogę dla Jahwy«, Prostujcie … ścieżki dla Boga waszego.”

Bóg-Człowiek w opisie ewangelistów, Wł. Szczepański (str. 45)

Imię Boże w polskich niekatolickich przekładach NT

W styczniu 2024 roku ukazał się przekład „Harmonia Ewangelii, czyli rok służby Jaszuy (Jezusa), który był Mesjaszem”, tłumaczenie Bogusław Kluz (Wydawnictwo Cieszynianka, Ustroń). Imię Boże w formie Jahwe pojawia się tu aż 68 razy. Zobaczmy, jak oddano tekst z Łukasza 2:22,23:

Również w innych przekładach protestanckich np. w „Przekładzie Współczesnym”, wydanym przez Brytyjskie i Zagraniczne Towarzystwo Biblijne w 1991 r. w Nowym Testamencie umieszczono Imię Boże w Łukasza 1:78.

Łukasza 1:78. Nowy Testament. Współczesny przekład (1991).

Od XVI wieku ukazało się wiele przekładów Nowego Testamentu, których tłumacze zdecydowali się umieścić imię Boże. Co interesujące, znaczna część tych przekładów została opracowana przez tłumaczy wyznających doktrynę Trójcy lub utożsamiających Jezusa z JHWH Starego Testamentu. Wśród nich znajduje się również 68 tłumaczy katolickich, którzy w swoich przekładach umieścili imię Boże w Nowym Testamencie.

Imię Boże w niepolskich katolickich przekładach NT

Imię Boże występuje w wielu obcojęzycznych przekładach, w ponad 320 językach, jak chociażby:

• 1791: Die heilige Schrift des neuen Testaments, Dominikus von Brentano — Jehova 4 razy: Mt 19^17; Mk 12^29a; Łk 18^19; 20³⁷
• 1863: A Literal Translation of the New Testament… From the Text of the Vatican Manuscript, Herman Heinfetter — Jehovah 187 razy
• 1864: The Emphatic Diaglott, Benjamin Wilson — Jehovah 18 razy: Mt 21^9,42; 22^37,44; 23^39; Mk 11^9; 12^{11,29,29,30,36;} Łk 10^27; 13^35; 19^38; 20^37,42; Jn 12^13; Dz 2³⁴
• 1918: „Bonner Bibel”, Peter Dausch — Jahwe 1 raz: Łk 20³⁷  [wyd. 4, 1932: Jahve 1 raz: Łk 20³⁷]
• 1944: The New Testament Letters, John W. C. Wand, biskup Londynu — Jehovah 7 razy: Rz 4^8; 9^29; 11^4; 12^19; Hbr 7^21; 1Pt 1^2; Ju ⁵
• 1969, 1973: Evangelio. Mensaje de felicidad: Los Cuatro Evangelios unificados en un lenguaje popular y actual (harmonia Ewangelii) ● Los Hechos, las Cartas y el Apocalipsis (Dzieje-Apokalipsa), Hermenegildo Zanuso — Yahvé 98 razy w Ewangeliach.

Pomijając na chwilę kwestię, czy umieszczanie imienia Bożego w Nowym Testamencie jest praktyką słuszną, czy błędną, wróćmy do zasadniczego pytania.

Czy JHWH jest Bogiem wyłącznie Żydów, czy również chrześcijan?

Zacznijmy od kilku faktów. W hebrajskim tekście Starego Testamentu, zarówno w oryginałach, jak i w najstarszych zachowanych odpisach, imię Boże zapisane tetragramem יהוה (JHWH) występuje ponad 6000 razy.

Nowy Testament zawiera około 320 cytatów ze Starego Testamentu. Spośród nich 78 pochodzi z fragmentów, w których hebrajski tekst źródłowy zawiera imię Boże יהוה (JHWH).

Czy podstawową zasadą cytowania nie powinno być wierne oddanie cytowanego tekstu, bez wprowadzania do niego zmian?

Warto w tym kontekście zadać kolejne pytanie. Gdy Jezus w synagodze w Nazarecie odczytywał fragment Księgi Izajasza (Łk 4:17–19), posługiwał się hebrajskim tekstem zawierającym tetragram יהוה. Czy wypowiedział wtedy imię Boga, czy zastąpił je słowem „Pan”?

„Podano Mu księgę proroka Izajasza. Rozwinąwszy księgę, natrafił na miejsce, gdzie było napisane: Duch Pański spoczywa na Mnie, ponieważ Mnie namaścił i posłał Mnie, abym ubogim niósł dobrą nowinę, więźniom głosił wolność, a niewidomym przejrzenie; abym uciśnionych odsyłał wolnymi, abym obwoływał rok łaski od Pana.” (Łk 4:17–19, BT)

Pytanie to prowadzi do szerszego zagadnienia. Jeżeli JHWH jest nie tylko Bogiem Izraela, lecz również Bogiem chrześcijan, to czy istnieją podstawy, by twierdzić, że imię Boże nie miało miejsca w nauczaniu Jezusa i w pismach Nowego Testamentu?

Bóg Żydów i Bóg chrześcijan to ten sam Bóg

Co ciekawe, część biblistów uważa, że Ewangelia Mateusza została pierwotnie napisana w języku hebrajskim lub aramejskim. Jeżeli pogląd ten jest słuszny, nasuwa się interesujące pytanie: czy Mateusz, cytując fragmenty Starego Testamentu zawierające tetragram יהוה, zastępowałby imię Boże słowem „Pan”?

Podobne pytanie można postawić również w odniesieniu do wyrażeń takich jak „anioł JHWH”. Dla przykładu, w Mateusza 1:20 czytamy:

„A gdy nad tym rozmyślał, oto ukazał mu się we śnie anioł Pański…”

Gdyby Mateusz rzeczywiście pisał po hebrajsku, czy użyłby określenia „Pański”, czy raczej zapisałby tetragram יהוה, zgodnie z hebrajskim zwyczajem zapisu tekstów biblijnych?

Przyjrzyjmy się teraz jednemu z hebrajskich przekładów Ewangelii Mateusza i zobaczmy, w jaki sposób oddano ten fragment.

Mateusza 1:20-22

Jak widzimy, w tym miejscu jest tetragram, podobnie jak w wersecie 22 mówiącym, że „spełniło się słowo יהוה”!

Polski przekład hebrajskiej Ewangelii Mateusza z dzieła Szem Toba zawiera w Aneksie (s. 217-228) książka Piotra Goniszewskiego „Jezus zwany Mesjaszem, co się tłumaczy Chrystus” (MtShemTob 1,17): Socjoretoryczna analiza Ewangelii dzieciństwa z hebrajskiej Ewangelii wg św. Mateusza (ShemTob)” (Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, 2021). W tekście głównym tego przekładu 6 razy pojawia się YHWH: 15:8; 21:42; 22:31,32,37,44.

.

Mateusza 15:8 Szem Tob (kliknij bu powiększyć)

strona 57- (kliknij, aby powiększyć)

W wyżej wymienionej publikacji w innym miejscu znajdujemy zamiennik Imienia Boga jako HASZEM.

Pismo Święte w Obrazach

Jako ciekawostkę warto wspomnieć o książce „Pismo Święte w obrazach” (reprint wydany przez Vocatio). W opisach zamieszczonych ilustracji kilkakrotnie pojawia się imię Boże w formie Jehowa.

Przykładem jest opis znajdujący się na stronie 230, odnoszący się do kamienowania Szczepana, gdzie czytamy:

„Przedstawił nadmiar miłości Jehowy względem ludu wybranego…”

Choć nie jest to przekład biblijny, przykład ten pokazuje, że jeszcze stosunkowo niedawno używanie formy „Jehowa” w publikacjach chrześcijańskich nie było uznawane za coś niezwykłego ani niewłaściwego. Stanowi to interesujące świadectwo historii recepcji imienia Bożego w literaturze religijnej.

Natomiast na stronie 180 znajdziemy fragment mówiący o wyrzuceniu przez Jezusa ze świątyni przekupniów.

„Działa tu Zbawiciel jako Pan i Władca świątyni Jehowy.”

Co warte odnotowania, książka ta została opatrzona imprimatur Kościoła katolickiego, co oznacza, że uzyskała kościelną zgodę na publikację.

Alleluja

Co ciekawe, niezależnie od tego, z jakiego przekładu Biblii korzystamy, w Nowym Testamencie znajdziemy imię Boga ukryte w aklamacji „Alleluja”, występującej w Objawieniu 19:1–4 (BT):

„Potem usłyszałem jak gdyby głos donośny wielkiego tłumu w niebie – mówiących: Alleluja! Zbawienie i chwała, i moc u Boga naszego, …   I rzekli powtórnie: Alleluja! A dym jej wznosi się na wieki wieków. A dwudziestu czterech Starców upadło i czworo Zwierząt, i pokłon oddało Bogu zasiadającemu na tronie, mówiąc: Amen! Alleluja! ”

Co znaczy ten zwrot? Jeśli masz przekład katolicki, możesz zobaczyć przypis marginesowy. Np. w Biblii Tysiąclecia czytamy: „Alleluja — liturgiczna aklamacja (= chwalcie Jahwe)”.

W Encyklopedii PWN (wersja internetowa) czytamy „alleluja [hebr. hallēlû yâ »chwalcie Jahwe«]”. Ta skrócona forma imienia Boga występuje często w Starym Testamencie jak, chociażby w Psalmie 68:4 (Cylkow, w BT2 wers. 5).

„Śpiewajcie Panu, wysławiajcie Imię Jego; uderzcie w bębny na cześć zasiadającego w niebiosach przy imieniu Jah i radujcie się przed Nim.”

W Słowniku Wiedzy Biblijnej wydanym przez Vocatio w 1997 czytamy, że „końcówka jah jest skróconą formą Jahwe”.

Słownik Wiedzy Biblijnej str. 11 z 1997 roku.

Warto zauważyć, że aklamacja „Alleluja”, zawierająca skróconą formę imienia Boga, występuje we wszystkich polskich przekładach Nowego Testamentu.

Podsumowanie

Faktem jest, że zarówno część tłumaczy akceptujących doktrynę o Trójcy, jak i jej odrzucających, zdecydowała się umieścić imię Boże w przekładach Nowego Testamentu na języki narodowe.

Uważamy, że jest to rozwiązanie zasługujące na uznanie, zwłaszcza w miejscach, gdzie Nowy Testament cytuje fragmenty Starego Testamentu zawierające tetragram יהוה. Pomaga ono czytelnikowi dostrzec wyraźne rozróżnienie pomiędzy JHWH – Bogiem Ojcem – a Panem Jezusem Chrystusem oraz lepiej ukazuje ciągłość i harmonię pomiędzy Starym i Nowym Testamentem.

Poniżej kilka innych przekładów zawierających Imię Boże w Nowym Testamencie.

Kliknij, żeby powiększyć.

Kliknij, żeby powiększyć.

Zachęcamy również do zapoznania się z artykułem: Czy JHWH był Ojcem Jezusa.

Dla zainteresowanych tematem udostępnimy obszerny wykaz przekładów z imieniem Bożym w NT.

Ciekawym rozszerzeniem artykułu jest komentarz jednego z czytelników dotyczący zasadności używania Imienia JHWH W NT.

Artykuł uaktualniono 23.07.2026 roku.