Co oznacza imię Emmanuel

Imię Emmanuel (hebr. עִמָּנוּ אֵל – ‘Immanu ’El), zapisywane również jako Immanuel, pochodzi z języka hebrajskiego i dosłownie oznacza: „Bóg z nami” (‘immanu – „z nami” + ’el – „Bóg”).
Imię to pojawia się w Biblii w Księdze Izajasza (Iz 7:14; 8:8) oraz w Ewangelii Mateusza (Mt 1:23), gdzie zostaje odniesione do osoby Jezusa jako spełnienie proroctwa.

„Pan sam ześle wam swój znak. Oto panna jest już brzemienna i porodzi wam syna i nada mu imię Emmanuel.” (Izajasza 7:14, BW)
„Oto panna pocznie i porodzi syna, któremu będzie nadane imię Emanuel, to znaczy: Bóg z nami.” (Mateusza 1:23, BW))

W argumentacji trynitarnej imię „Emmanuel” bywa przedstawiane jako jeden z „mocnych dowodów” na boskość Jezusa oraz na prawdziwość dogmatów takich jak Trójca Święta czy wcielenie Boga.
Główny argument sprowadza się do stwierdzenia: skoro Jezus został nazwany „Bogiem z nami”, to znaczy, że sam jest Bogiem, który przyszedł na ziemię.

Czy taki wniosek rzeczywiście wynika z nauczania Pisma Świętego? Na początek zastanówmy się, „co kryje się” w hebrajskim znaczeniu imion.

Imiona hebrajskie i ich znaczenie

Na wstępie należy przypomnieć rzecz fundamentalną: praktycznie wszystkie hebrajskie imiona niosły ze sobą jakieś przesłanie. Imiona te bardzo często:

• odnosiły się do konkretnego wydarzenia,
• wyrażały wiarę rodziców,
• zapowiadały Boże działanie,
• wskazywały na misję lub rolę danej osoby.

Bardzo wiele imion było teoforycznych, czyli zawierało słowo „Bóg” (El, Elohim) lub skróconą formę imienia Boga JHWH (Jah). Poniżej przykłady:

• Izajasz (Yesha‘yahu) – „JHWH jest zbawieniem”
• Eliasz (Eliyahu) – „Mój Bóg jest JHWH”
• Jeremiasz (Yirmeyahu) – „JHWH wywyższa”
• Ezechiel (Yehezq’el) – „Bóg umacnia”

Czy ktokolwiek na tej podstawie uważał, że Izajasz, Eliasz czy Jeremiasz był Bogiem lub Jego wcieleniem? Oczywiście nie.

Takie imiona nie identyfikują danej osoby z Bogiem, lecz opisują Boże działanie wobec tej osoby lub poprzez nią.

W tym samym znaczeniu należy rozumieć imię Emmanuel, czyli „Bóg z nami”. Nie oznacza ono, że dziecko noszące to imię jest literalnie Bogiem, lecz że Bóg jest obecny pośród swego ludu i działa na jego rzecz, co znalazło w osobie Mesjasza swoje wyraziste spełnienie.

Immanuel w proroctwie Izajasza 7:14

Nie wolno nam przy tym pomijać faktu, że proroctwo o Immanuelu miało swoje  pierwotne spełnienie w czasach króla Achaza. (W poniższym przekładzie KUL tłumacz użył formy Immanuel zamiast Emmanuel, jest to jednak to samo hebrajskie imię zapisane w innej transliteracji).

„Dlatego sam Pan da wam znak: Oto młoda niewiasta stanie się brzemienna i porodzi syna, i nada mu imię Immanuel. ” (Izajasza 7:14)

Większość biblistów zgadza się, że dzieckiem tym był Ezechiasz, syn Achaza.
Proroctwo miało być znakiem danym Achazowi, potwierdzającym, że Bóg ochroni Judę przed nadchodzącym zagrożeniem. W Izajasza 8:8–10 (KUL) czytamy między innymi:

„… Ich rozwinięte skrzydła napełnią daleką przestrzeń twego kraju, Immanuelu. […] Przedstawcie plan — a będzie udaremniony; omówcie sprawę — a nie dojdzie do skutku, bo z nami jest Bóg”.

Stwierdzenie „z nami jest Bóg” nie skłaniało nikogo do wniosku, że syn Achaza był Bogiem. Imię wskazywało tu na Bożą obecność i opiekę nad Judą.

Achaz był pełen wątpliwości co do słuchania proroków Boga, więc Bóg postanowił dać mu znak. Znak potwierdzający opiekę i pomoc Boga w grożącym Izraelowi niebezpieczeństwie.
Uczynił to ustami Izajasza, dając proroctwo o pojawieniu się Immanuela.

Jak widzimy Immanuel to imię symboliczne, pokazujące, że Bóg jest Bogiem będącym w trudnych chwilach ze swoim ludem. Nie ma tu mowy o wcieleniu Boga w dziecko, lecz o Bożej opiece i obecności.

Na taki właśnie tok myślenia wskazuje proroctwo Izajasza, które powtórnie znalazło swoje większe spełnienie w osobie Pana Jezusa!

Tak jak w pierwotnym spełnieniu misji Immanuela do jej realizacji nie było potrzeby, aby Bóg w jakiś nadzwyczajny sposób niejako „fizycznie” zjawiał się wśród swego ludu, tak też w szerszym spełnieniu tego proroctwa, analogicznie, Bóg nie „wcielił się” w osobę Pana Jezusa pozaobrazowego Immanuela.

Zastanów się, dlaczego w swych rozważaniach, trynitaryzm pomija pierwotne spełnienie proroctwa o Immanuelu z Izajasza 7:14?

„Bóg był z nim” – język biblijny

Jak wynika z Ewangelii Mateusz 1:23, to proroctwo odniesione zostało bezpośrednio do Jezusa: „…i nazwą go imieniem Emmanuel, co znaczy: Bóg z nami” (KUL).

Mateusz widzi w Jezusie pełniejsze spełnienie się tego proroctwa.

Tak jak w czasach Achaza Bóg był „z Izraelem”, tak w osobie Jezusa Bóg był ze swoim ludem w sposób szczególny – poprzez Mesjasza. Nie było jednak konieczne, aby Bóg w dosłowny sposób wcielał się w dziecko, aby to proroctwo mogło się wypełnić. Posłannictwo Jezusa zostało bowiem potwierdzone przez Boga wieloma innymi proroczymi znakami i cudami.

Kluczowe jest to, że Nowy Testament wielokrotnie podkreśla, że Bóg był z Jezusem, a nie że Jezus był Bogiem.

Czy ci, którzy — zgodnie z proroctwami — uznali Jezusa za obiecanego Mesjasza, wierzyli, że na ziemię zstąpił sam Bóg? Odpowiedź znajdujemy w słowach apostoła Piotra. W Dziejach Apostolskich 2:22 (BW) czytamy:

„Izraelici, posłuchajcie mnie. Jezus z Nazaretu był człowiekiem, którego posłannictwo potwierdził sam Bóg przez to, że za Jego sprawą dokonał na waszych oczach wielu niezwykłych czynów, cudów i znaków, o czym sami dobrze wiecie.”

Bóg potwierdził, że był z Jezusem,   działając poprzez niego. Wyraźnie wynika to z Dziejów Apostolskich 10:38 (BW):

 „O Jezusie z Nazaretu, jak Bóg namaścił go Duchem Świętym i mocą, jak chodził, czyniąc dobrze i uzdrawiając wszystkich opętanych przez diabła, bo Bóg był z nim.” 

Zwrot „Bóg był z nim” jest tu idiomem biblijnym, który oznacza Bożą przychylność, wsparcie i obecność, a nie tożsamość danej osoby z Bogiem.

Tak było z Dawidem, o którym czytamy, że „Bóg Zastępów, był z nim” (2 Samuela 5:10). Tak samo było z Józefem, o którym Dzieje Apostolskie 7:9 mówią: „…ale Bóg był z nim”.

Wynika z tego, że zwrot „Bóg był z nim” nie oznacza tożsamości z Bogiem, lecz Boże wsparcie i aprobatę.

Świadectwo samego Jezusa

Jezus nigdy nie powiedział o sobie, że jest Bogiem. Konsekwentnie natomiast nauczał, że jest Synem Bożym i Mesjaszem oraz że działa zgodnie z wolą Ojca.

Dla przykładu, w Ewangelii Jana 14:10 (BW) Jezus wyjaśnia, że to Ojciec poprzez niego działa. W tym właśnie sensie jest z nim zawsze Bóg.

„Czy nie wierzysz, że jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie? Słowa, które do was mówię, nie od siebie mówię, ale Ojciec, który jest we mnie, wykonuje dzieła swoje.”

Podobnie o działaniu Boga poprzez Jezusa czytamy w Dziejach Apostolskich 2:22 (BW):

„Mężowie izraelscy! Posłuchajcie tych słów: Jezusa Nazareńskiego, męża, którego Bóg wśród was uwierzytelnił przez czyny niezwykłe, cuda i znaki, jakie Bóg przez niego między wami uczynił, jak to sami wiecie.”

Tak więc Ojciec, działa poprzez Syna. Bóg jest z Jezusem w podobny sposób, jak wcześniej pisaliśmy, że był z Dawidem czy Józefem.

To, że Jezus nie był wcielonym Bogiem, lecz namaszczonym przez Boga wysłannikiem, poświadczone jest wieloma fragmentami Pisma Świętego.

Dlatego Jezus:

• nie działał sam z siebie (Jana 5:19,30),
• wykonywał dzieła Ojca (Jana 14:10),
• działał mocą Ducha Bożego (Mateusza 12:28),
• dokonał dzieła, które zostało Mu zlecone (Jana 17:4),
• otrzymał władzę i autorytet od Boga (Mateusza 28:18)

Wypowiedzi te dokładnie odpowiadają biblijnemu sensowi imienia Emmanuel — „Bóg z nami”, czyli Bóg działający przez swego Pomazańca (Mesjasza), a nie Bóg, który sam stał się tym Pomazańcem.

Wnioski

Figuralny Emmanuel z czasów króla Achaza wypełnił swoją misję, będąc „żywym dowodem” Bożej opieki. Tak samo odniesienie ewangeliczne imienia Emmanuel do osoby Jezusa wskazuje, że Bóg był ze swoim ludem poprzez Mesjasza, a nie że Mesjasz był wcielonym Bogiem.

Warto także wspomnieć, że Emmanuel, nie jest jedynym określeniem  odnoszącym się do Chrystusa. Pismo Święte nazywa Go również:

• Barankiem,
• Latoroślą,
• Słowem Bożym,
• Lwem z pokolenia Judy.

Wszystkie te określenia mają charakter symboliczny, podobnie jak imię Emmanuel, które jest wyłącznie teologicznym imieniem, a nie imieniem stosowanym w codziennym zwracaniu się do Jezusa.

Tak jak nikt — podczas służby Jezusa — nie nazywał Go „Emmanuelem”, tak również nikt nie mówił do niego „Latorośl”. Jedno i drugie określenie było bowiem symboliczne.

Nie ma również żadnych dowodów na to, by uczniowie Jezusa uważali Mesjasza za wcielonego Boga. Wszyscy natomiast byli przekonani, że to, co Jezus mówi i czyni, pochodzi od Boga. W takim właśnie znaczeniu Bóg był z nimi, czyli ze swoim ludem.

Wnioski, jakie teologia trynitarna wyprowadza z proroctwa o Emmanuelu, pomijają jego kontekst historyczny i nie znajdują potwierdzenia w całościowym nauczaniu Pisma Świętego.

Reasumując, z perspektywy biblijnej imię Emmanuel:

• nie dowodzi boskości Jezusa,
• nie potwierdza wcielenia Boga,
• nie wspiera nauki o Trójcy,
• jest imieniem symbolicznym, prorockim i teologicznym.

Oznacza ono, że Bóg jest ze swoim ludem, gdyż działa poprzez swojego Pomazańca i potwierdza jego posłannictwo.

Wszelkie próby wyprowadzania z tego imienia nauki o „Bogu wcielonym” są wyrwane z kontekstu, historycznie nieuzasadnione i sprzeczne z ogólnym przesłaniem Biblii.

A jakie jest Twoje zdanie na ten temat?

Uwaga językowa

W pierwotnym spełnieniu proroctwa Izajasza 7:14 hebrajskie słowo ‘alma’ nie oznacza technicznie dziewicy, lecz młodą kobietę w wieku rozrodczym. W Biblii Lubelskiej przetłumaczono to słowo na „młoda niewiasta”. Potwierdzają to zarówno hebrajski kontekst, jak i współcześni żydowscy bibliści. Fakt ten dodatkowo wskazuje, że proroctwo to miało charakter znaku historycznego, a nie zapowiedzi ontologicznego „wcielenia Boga”. Sposób jego późniejszego odczytania w Ewangelii Mateusza nie zmienia pierwotnego sensu tekstu Izajasza.

(Tekst zaktualizowano i uzupełniono o nowe argumenty dnia 2 stycznia 2016 r.)