Jezus jako pierworodny wszelkiego stworzenia

W Liście do Kolosan 1:15 czytamy:

„On jest obrazem Boga niewidzialnego, pierworodnym wszelkiego stworzenia” (Kolosan 1:15, BW).

Słowa te od wieków odgrywają ważną rolę w dyskusji o naturze i pozycji Jezusa. Z jednej strony Paweł przedstawia go jako wyjątkowego Syna i obraz niewidzialnego Boga, z drugiej zaś nazywa go „pierworodnym wszelkiego stworzenia”.

Klasyczna doktryna trynitarna naucza jednak, że Syn jest współwieczny z Ojcem i nigdy nie miał początku. Stąd znane sformułowanie: „zrodzony, a nie stworzony”.

Samo rozróżnienie pomiędzy „zrodzeniem” a „stworzeniem” nie rozwiązuje jednak problemu. Jeżeli Syn jest „zrodzony”, warto zapytać, co Biblia rzeczywiście mówi o jego pochodzeniu i czy gdziekolwiek naucza o tak zwanym wiecznym zrodzeniu Syna, które nie miałoby żadnego początku. Takiej formuły w Piśmie Świętym nie znajdujemy.

Nie oznacza to oczywiście pomniejszania roli Jezusa. Określenia takie jak „Syn Boży”, „jednorodzony” czy „pierworodny” podkreślają jego wyjątkową pozycję, szczególne pochodzenie od Boga oraz niepowtarzalną więź łączącą go z Ojcem. Szerzej pisaliśmy o tym w artykule „Jednorodzony a współwieczny”.

Powstaje jednak zasadnicze pytanie: czy nazwanie Jezusa „pierworodnym wszelkiego stworzenia” rzeczywiście harmonizuje z twierdzeniem, że jest on współwieczny z Ojcem i nigdy nie miał początku?

A może słowa Pawła wskazują na inną relację Syna do Boga i całego stworzenia?

Aby to ocenić, warto przyjrzeć się nie tylko samemu określeniu „pierworodny”, lecz całemu fragmentowi z Kolosan 1:15–20. To właśnie kontekst powinien rozstrzygnąć, co Paweł chciał przekazać.

Co oznacza w Biblii słowo „pierworodny”?

Biblia używa w stosunku do Pana Jezusa greckiego określenia prōtotokos, które w wielu przekładach tłumaczone jest jako „pierworodny”.

W Wielkim słowniku grecko-polskim Nowego Testamentu, pod redakcją Remigiusza Popowskiego, słowo prōtotokos również oddano jako „pierworodny”.

Co oznacza to określenie?

W swoim podstawowym znaczeniu „pierworodny” oznacza pierwsze dziecko, a szczególnie pierwszego syna urodzonego w rodzinie. Sam termin może jednak zależnie od kontekstu, podkreślać również szczególną pozycję lub pierwszeństwo danej osoby.

W Nowym Testamencie słowo prōtotokos zostało kilkakrotnie zastosowane do Pana Jezusa:

„ale jej nie uznawał, aż urodziła swego syna pierworodnego; i nazwał Jego Imię JEZUS” (Mateusza 1:25, NBG).

Warto zaznaczyć, że słowo prōtotokos występuje w tym miejscu w części greckiej tradycji tekstualnej, natomiast wiele współczesnych przekładów go pomija.

„I porodziła syna swego pierworodnego, i owinęła go w pieluszki, i położyła go w żłobie, gdyż nie było dla nich miejsca w gospodzie” (Łukasza 2:7, BW).

„Bo tych, których przedtem znał, przeznaczył właśnie, aby się stali podobni do obrazu Syna jego, a On żeby był pierworodnym pośród wielu braci” (Rzymian 8:29, BW).

„On także jest Głową Ciała, Kościoła; On jest początkiem, pierworodnym z umarłych, aby we wszystkim był pierwszy” (Kolosan 1:18, BW).

„Kiedy zaś wprowadzał swego Pierworodnego na świat, wtedy polecił: Niech Mu oddają cześć wszyscy aniołowie Boży” (Hebrajczyków 1:6, BWP).

„I od Jezusa Chrystusa, który jest świadkiem wiernym, pierworodnym z umarłych i władcą nad królami ziemskimi. Jemu, który miłuje nas i który wyzwolił nas z grzechów naszych przez krew swoją” (Objawienie 1:5, BW).

Przytoczyliśmy te miejsca, aby czytelnik sam mógł zobaczyć, w jakich znaczeniach Nowy Testament posługuje się określeniem „pierworodny” w odniesieniu do Jezusa.

Dwa razy Jezus zostaje nazwany pierworodnym synem Marii. Dwukrotnie określono go również jako „pierworodnego z umarłych”, a więc tego, który zajmuje pierwsze miejsce wśród wzbudzonych do niezniszczalnego życia. W Rzymian 8:29 nazwano go natomiast „pierworodnym pośród wielu braci”.

W każdym z tych przykładów określenie „pierworodny” przedstawia Jezusa w pewnej relacji do określonej grupy: do rodziny Marii, do jego braci albo do tych, którzy zostają wzbudzeni z martwych.

I właśnie dlatego szczególnego znaczenia nabierają słowa z Kolosan 1:15, gdzie Jezus został nazwany „pierworodnym wszelkiego stworzenia”. Powstaje więc naturalne pytanie: jaką relację do stworzenia wyraża w tym miejscu Paweł?

Jak w tym kontekście możemy zrozumieć użycie tego słowa w Kolosan 1:15?

Logika podpowiada, że znaczenie określenia „pierworodny” powinniśmy ustalać przede wszystkim na podstawie jego biblijnego użycia oraz najbliższego kontekstu. Innymi słowy — Biblię warto tłumaczyć Biblią.

Arkadiusz Wiśniewski w swoim opracowaniu dotyczącym Kolosan 1:15 zwraca uwagę również na konstrukcję gramatyczną tego wyrażenia:

„Dodatkowo, użyta w Kol 1:15 konstrukcja gramatyczna (prototokos + genetivus) mocno wskazuje na włączenie Pierworodnego w grono stworzenia, ponieważ prototokos w tego rodzaju wyrażeniach zawsze jest częścią rzeczownika zbiorowego występującego w genetivie (w tym wypadku jest to część ‘wszelkiego stworzenia’) […]”.

Niezależnie od tego, jak mocno ocenimy sam argument gramatyczny, warto zauważyć, że takie odczytanie dobrze współgra z językiem całego fragmentu.

Kilka wersetów dalej Paweł pisze o Jezusie:

„On także jest Głową Ciała, Kościoła; On jest początkiem, pierworodnym z umarłych, aby we wszystkim był pierwszy” (Kolosan 1:18, BW).

Sformułowanie „aby we wszystkim był pierwszy” dobrze pokazuje główną myśl Pawła: wyjątkowe pierwszeństwo i nadrzędną pozycję Chrystusa.

W tym samym wersecie Jezus został nazwany również „początkiem”. Samo to określenie nie rozstrzyga jeszcze kwestii początku jego istnienia, ponieważ kontekst bezpośrednio mówi o jego pozycji jako „pierworodnego z umarłych”. Pokazuje jednak, jak konsekwentnie Paweł posługuje się wobec Jezusa językiem początku, pierwszeństwa i nadrzędnej pozycji.

Warto również zwrócić uwagę na sam sposób sformułowania Kolosan 1:15. Paweł nie napisał, że Jezus jest „Stwórcą wszelkiego stworzenia”, „Bogiem wszelkiego stworzenia” ani nawet „najwyższym ponad stworzeniem”. Napisał natomiast, że jest: „pierworodnym wszelkiego stworzenia” (Kolosan 1:15, BW).

Jeżeli określenie „pierworodny” w innych miejscach przedstawia Jezusa w relacji do określonej grupy — jako „pierworodnego pośród wielu braci” czy „pierworodnego z umarłych” — to zasadne jest pytanie, dlaczego w Kolosan 1:15 mielibyśmy odczytać to słowo całkowicie inaczej.

Dlaczego Paweł miałby posłużyć się określeniem tak wyraźnie wiążącym Jezusa ze stworzeniem, gdyby jego zamiarem było powiedzenie, że Chrystus jest niestworzonym, współwiecznym Bogiem?

Jezus obrazem Boga

Przewodni werset z Kolosan zwraca uwagę na jeszcze jedną ważną myśl. Paweł nazywa Jezusa „obrazem Boga niewidzialnego” (Kolosan 1:15, BW).

Bóg jest niewidzialny, ale Jezus ukazuje Go ludziom i doskonale odzwierciedla Jego charakter, wolę oraz sposób działania. Samo określenie „obraz Boga” zachowuje jednak wyraźne rozróżnienie pomiędzy Jezusem a Tym, którego jest obrazem.

Podobną myśl znajdujemy w Hebrajczyków 1:3 (BW):

„On, który jest odblaskiem chwały i odbiciem jego istoty…”

Odblask pochodzi od źródła światła, a odbicie przedstawia rzeczywistość, którą odzwierciedla. Nie jest jednak tym samym, co jego źródło. Podobnie Jezus w wyjątkowy sposób objawia Boga, ale tekst nadal odróżnia go od Boga, którego chwałę i istotę odzwierciedla.

Tak więc określenia, takie jak „Syn”, „pierworodny wszelkiego stworzenia” czy „obraz Boga niewidzialnego”, nie pomniejszają niezwykłej pozycji Jezusa. Przeciwnie — podkreślają jego wyjątkową rolę oraz szczególną więź łączącą go z Bogiem Ojcem.

Przedstawienie Jezusa jako obrazu Boga nie zaciera więc różnicy między nim a Bogiem, lecz ją zachowuje.

Pierworodny Syn

Biblijne określenia „Ojciec” i „Syn” są dla człowieka naturalne i zrozumiałe. Wskazują na więź, pochodzenie oraz określoną relację pomiędzy dwiema osobami. Właśnie takim językiem Biblia opisuje Boga i Jezusa.

Nie jest to język sugerujący całkowitą równość pod każdym względem. Syn dostaje życie od Ojca, jest przez Niego posłany, otrzymuje od Niego władzę i okazuje Mu posłuszeństwo. Biblia nigdy nie przedstawia tej zależności odwrotnie.

Trynitarze zwracają uwagę, że określenie „pierworodny wszelkiego stworzenia” nie oznacza pierwszego w czasie, lecz pierwszego rangą — najważniejszego, najwyższego i posiadającego pierwszeństwo nad całym stworzeniem.

Rzeczywiście, słowo „pierworodny” może w Biblii podkreślać szczególną rangę. Przykładem jest Psalm 89:28, gdzie o królu Dawidowym czytamy:

„Ja zaś uczynię go pierworodnym, najwyższym wśród królów ziemi” (Psalm 89:28, BW).

W tym przypadku „pierworodny” wskazuje na wywyższenie i szczególną pozycję. Pytanie, kto go uczynił pierworodnym?

Co więcej, przyjmując znaczenie „pierwszy rangą”, określenie to bardzo dobrze pasuje do Syna, którego Bóg wywyższył ponad wszystkie inne stworzenia i któremu powierzył władzę oraz panowanie.

„Dlatego też Bóg wielce go wywyższył i obdarzył go imieniem, które jest ponad wszelkie imię” (Filipian 2:9, BW).

Pierwszeństwo Jezusa nie oznacza, że jest on tym samym Bogiem co Ojciec. Wynika ono z wyjątkowej pozycji, jaką otrzymał od Boga.

Biblia przedstawia Boga jako Tego, który nie otrzymuje życia ani istnienia od nikogo. O Jezusie natomiast mówi jako o Synu, który pochodzi od Ojca, otrzymuje od Niego życie, władzę i wywyższenie.

Wnioski

Kolosan 1:15 nie uczy, że Jezus jest „Bogiem wszelkiego stworzenia”, lecz nazywa go „pierworodnym wszelkiego stworzenia”.

Sam termin prōtotokos może wskazywać zarówno na pierwszeństwo, jak i na szczególną rangę, dlatego jego znaczenie należy ustalać na podstawie kontekstu.

Kontekst przedstawia Jezusa jako obraz niewidzialnego Boga, tego, przez którego realizuje się Boże działanie, głowę zgromadzenia oraz tego, który ma „we wszystkim być pierwszy”. Jednocześnie konsekwentnie odróżnia go od Boga Ojca, który pozostaje ostatecznym źródłem wszystkiego.

Dlatego określenie „pierworodny wszelkiego stworzenia” nie musi pomniejszać pozycji Jezusa. Przeciwnie — może podkreślać jego wyjątkowe miejsce w Bożym zamierzeniu, bez utożsamiania go z Bogiem, którego jest Synem i obrazem.

Uaktualniono 17.08.2026 r.