Jezus jest Panem

Czy Jezus jest Panem ze Starego Testamentu?

Na początku warto wyjaśnić pewne nieporozumienie obecne w dyskusji o trynitaryzmie, związane ze stwierdzeniem, że „Jezus jest Panem”.

Zwolennicy utożsamiania Jezusa z Bogiem często odczytują tytuł „Pan” jako bezpośrednie odniesienie do Boga znanego z Pism Starego Testamentu. W konsekwencji uznają, że wyznanie „Jezus jest Panem” jest równoznaczne ze stwierdzeniem „Jezus jest Bogiem”.

Skąd bierze się takie rozumowanie? Problem, na który chcemy zwrócić uwagę, wynika z zastępowania Imienia Boga „JHWH” słowem „Pan” w wielu popularnych przekładach Biblii.

W efekcie czytelnik dowiaduje się wówczas, że Bogiem jest „Pan Bóg”… a nie „Jahwe Bóg”. Dla zobrazowania omawianej kwestii porównajmy werset z Księgi Wyjścia 20:2 w dwóch wydaniach Biblii Tysiąclecia.

„Ja jestem Pan, Bóg twój, który cię wyprowadził z ziemi egipskiej, z domu niewoli.” (Biblia Tysiąclecia V)

„Ja jestem Jahwe, twój Bóg, którym cię wywiódł z ziemi egipskiej, z domu niewoli.” (Biblia Tysiąclecia II)

We wstępie do III wydania Biblii Tysiąclecia wyjaśniono tę zmianę następująco:

„ …  w niniejszym wydaniu wprowadza się w miejsce wyrazu JAHWE, stosowanego w dwóch pierwszych wydaniach BT, tradycyjne zwroty „Pan” lub „Pan Bóg” czy też „Bóg” z wyjątkiem nielicznych przypadków, gdzie pozostawienie biblijnego imienia Boga jest merytorycznie konieczne (np. Wj 3, 14n).” (zobacz skan tego fragmentu)

Nie byłoby w tym nic dziwnego, gdyby wcześniej, do wydania II, nie napisano we wstępie czegoś wręcz przeciwnego:

„Wprowadzamy dalej wszędzie Boże Imię Jahwe tam gdzie dotąd czytaliśmy zastępcze imię „Pan”, nie będące przekładem tego Imienia Bożego” (zobacz skan tego fragmentu)

Z powyższego wynika jasno, że od III wydania w miejsce imienia „Jahwe”, stosowanego konsekwentnie w wydaniu II, wprowadzono określenie zastępcze „Pan”. Należy przy tym zauważyć, że słowo „Pan” nie jest tłumaczeniem imienia JHWH, lecz jego substytutem, wywodzącym się z żydowskiej praktyki zastępowania imienia Bożego tytułem „Adonai”.

Jaki jest cel takiej zmiany?

Chodzi o zatarcie różnicy pomiędzy: „Pan” a „Jahwe”. Czytelnik Pisma Świętego czytając Stary Testament, zamiast Imienia Boga JHWH (Jahwe, Jehowa) widzi zastępcze słowo „Pan”.

Następnie podczas lektury Nowego Testamentu zauważa, że „Panem” nazywany jest Jezus. W ten sposób dochodzi do mylnego wniosku, że „Jezus jest Panem” z Pism Starego Testamentu.

Warto podkreślić, że w języku hebrajskim istnieje inne słowo (od JHWH) oznaczające „pana” — ’adon (אָדוֹן), od którego pochodzi forma Adonai. Termin ten oznacza kogoś, kto sprawuje władzę: właściciela, przełożonego, władcę.

Porównajmy dwa przekłady fragmentu z Izajasza 10:16.

„Dlatego Pan (Adon), Pan (Jahwe) Zastępów, ześle na jego tuszę suchoty, a pod jego potęgą zapłonie ogień jak pożar.” (Biblia Warszawska)

„Dlatego ześle Pan, Jahwe Zastępów, nędzę na to, co opływa w tłuszcz. Pod jego wspaniałością wybuchnie pożoga jak pożoga ognia.” (Biblia Lubelska)

W Biblii Warszawskiej dwa różne wyrazy hebrajskie (adon oraz JHWH) zostały oddane identycznie jako „Pan”. Natomiast Biblia Lubelska rozróżnia te pojęcia, zachowując imię „Jahwe”. Dzięki temu czytelnik widzi, że nie chodzi o dwa tożsame określenia, lecz o tytuł oraz imię własne Boga.

Na stronie Muzeum Historii Żydów Polskich POLIN w haśle dotyczącym „adon” czytamy m.in.:

„W Starym Testamencie rzeczownik adon, zarówno w l. poj., jak i mnogiej, stosowany jest jako określenie właściciela, np. ziemi czy niewolnika (Rdz 24,9.12), króla (2 Krl 18,27), lub jako formuła zwracania się do władcy (Jr 22,18), niekiedy także jako oznaczenie bóstwa (Iz 26,13) lub Boga Izraela (wtedy często z imieniem Bożym adon JHWH, Iz 1, 24). W postaci A. występuje wyłącznie w odniesieniu do Boga JHWH, najczęściej jako inwokacja modlitewna wyrażająca związek modlącego się z Bogiem i zarazem dystans właściwy dla relacji władca – sługa.”

Jak widać, istnieje wyraźna różnica między imieniem własnym JHWH a tytułem „Pan”. Różnica ta jest podobna do tej między słowami „król” a „Henryk”. Pierwsze jest tytułem, drugie imieniem.

Szerzej zagadnienie to zostało omówione w artykule: Jezus czy Jahwe.

Bóg i Ojciec Pana naszego

Zanim przejdziemy do omówienia zagadnienia, czym dla nas jest nazwanie Jezusa Panem, warto zastanowić się jakie przesłanie płynie z 1 listu Piotra 1:3 (BW):

„Błogosławiony niech będzie Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa (…)”.

Z wersetu tego wynika, że Jezus ma nad sobą Boga, który jest nazwany „Bogiem Pana naszego”.

Potwierdzają to słowa samego Jezusa zapisane w Ewangelii Jana 20:17 (BW), skierowane do Marii Magdaleny:

„Wstępuję do Ojca mego i Ojca waszego oraz do Boga mego i Boga waszego.”

Nie kto inny, jak ten właśnie Bóg ustanowił Jezusa Panem.

Znajdziemy tego potwierdzenie w Dziejach Apostolskich 2:36 (BP). Apostoł Piotr wyjaśnia dobitnie, że „Panem” uczynił Jezusa Bóg.

„Niech więc nikt w Izraelu nie ma żadnej wątpliwości, że Jezusa, którego wyście ukrzyżowali, Bóg uczynił Panem i Mesjaszem.”

Jezus nie stał się sam z siebie Panem. Panem uczynił Jezusa Bóg, Jego Ojciec.

Jeżeli jednak przyjmiemy, że Bóg jest jednością w „Trójcy”, to Jezus byłby „Panem” sam z siebie. Z Dziejów Apostolskich 5:31 (BW) wynika jednak, że to Bóg wywyższył Jezusa jako naszego Wodza i Zbawiciela.

„Tego wywyższył Bóg prawicą swoją jako Wodza i Zbawiciela, aby dać Izraelowi możność upamiętania się i odpuszczenia grzechów.”

Dlatego też Jezus po zmartwychwstaniu mógł powiedzieć w Mateusza 28:18 (POZN), że władzę, którą posiada, otrzymał od Boga: „[…] Otrzymałem wszelką władzę na niebie i na ziemi”.

Relację podporządkowania Chrystusa wobec Boga, wyraźnie ukazują słowa apostoła Pawła z 1 Listu do Koryntian 11:3 (BT) mówiące, że: „… głową Chrystusa – Bóg”!

Różnicę pomiędzy Bogiem a Jezusem — którego Bóg ustanowił Panem — dostrzegamy w wielu biblijnych wersetach. Nie bez powodu na pierwszym miejscu jest mowa o Bogu, a następnie o ustanowionym Panu, czyli Jezusie. (BWP):

• Rzymian 1:7 „…  łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i od Pana Jezusa Chrystusa.”
• 1 Koryntian 1:3 „Łaska wam i pokój od Boga Ojca naszego i od Pana Jezusa Chrystusa.”
• 2 Koryntian 1:2 „Łaska wam i pokój od Boga, Ojca naszego, i Pana Jezusa Chrystusa.”
• Galatów 1:3 „Niech was obdarzy łaską i pokojem Bóg, Ojciec nasz, i Pan Jezus Chrystus,”
• Efezjan 1:2 „Bóg, Ojciec nasz, i Pan Jezus Chrystus niech was obdarzą łaską i pokojem.”
• 2 Tesaloniczan 1:2 „Bóg Ojciec i Pan Jezus Chrystus niech was obdarzą łaską i pokojem.”
• 1 do Tymoteusza 1:2 „… Bóg Ojciec i Jezus Chrystus, nasz Pan, niech cię obdarzą łaską, miłosierdziem i pokojem“
• 2 do Tymoteusza 1:2 „… Bóg Ojciec i Chrystus Jezus, nasz Pan, niech cię obdarzą łaską, …”
• Filipian 1:2 „Niech was obdarzy łaską i pokojem Bóg, Ojciec nasz, i Pan Jezus Chrystus.”
• Kolosan 1:3 „Zawsze dzięki czynimy Bogu, Ojcu Pana naszego Jezusa Chrystusa, ilekroć modlimy się za was.”
• Filemona 1:3 „Bóg, Ojciec nasz, i Pan Jezus Chrystus niech was obdarzą łaską i pokojem.”

Nie trzeba być teologiem, żeby stwierdzić, że Bóg Ojciec i Pan Jezus to dwie całkiem odrębne osoby o różnej randze.

Zacytowane wersety stanowią poważny problem również z innego trynitarnego założenia. Jeżeli Trójcę tworzą trzy osoby, to dlaczego w tych wersetach pomijany jest Duch Święty?

Ponadto w tych fragmentach tytuł „Bóg” odnosi się zawsze do Ojca, natomiast Jezus nie jest w nich nazywany Bogiem, lecz „Panem”. Rozróżnienie to jest konsekwentne i powtarzalne, co sugeruje, że autorzy nowotestamentowi świadomie posługiwali się odmiennymi określeniami wobec Ojca i wobec Jezusa.

Co oznacza stwierdzenie, że Jezus jest naszym Panem?

W Piśmie Świętym wielokrotnie spotykamy się ze zwrotem „pan”, jako kimś mającym władzę nad innymi (zob. Rdz 24,9). Jezus często posługiwał się tym obrazem w przypowieściach, w których jest mowa o panu oraz jego niewolnikach (Mt 18,21–35; Łk 12,35–59; Mt 25,14–30).

Greckie słowo „kyrios” może oznaczać między innymi „pana” w sensie właściciela niewolników lub przełożonego, co wyraźnie wynika z Listu do Efezjan 6:5,9 (BW):

„Słudzy, bądźcie posłuszni panom (kyriois) na ziemi, z bojaźnią i ze drżeniem, w prostocie serca swego, jak Chrystusowi.”

„A wy, panowie (hoi kyrioi), postępujcie względem nich tak samo, zaniechajcie groźby, wiedząc, że zarówno wy, jak i oni mają Pana (ho kyrios) w niebie i że On nie ma względu na osoby.”

Podobne porównanie znajdziemy w Liście do Kolosan 3:22 oraz 4:1 (BW):

„Słudzy, bądźcie posłuszni we wszystkim ziemskim panom, służąc nie tylko pozornie, aby się przypodobać ludziom, lecz w szczerości serca, jako ci, którzy się boją Pana.”
„Panowie, obchodźcie się ze sługami waszymi sprawiedliwie i rzetelnie, wiedząc, że i wy macie Pana w niebie.”

W tych fragmentach „kyrios” odnosi się zarówno do ziemskich właścicieli, jak i do Chrystusa.

Porównanie to nabiera głębszego znaczenia, gdy uświadomimy sobie, że Jezus wykupił nas z niewoli grzechów. Wykupując nas, należymy do niego, a On  staje się naszym Panem. Czytamy o tym w 1 Liście do Koryntian 7:22,23 (BWP):

„Albowiem ten, kto został powołany w Panu jako niewolnik, jest wyzwoleńcem Pana. Podobnie i ten, kto został powołany jako wolny, staje się niewolnikiem Chrystusa. Za [wielką] bowiem cenę zostaliście nabyci. Nie bądźcie więc niewolnikami ludzi.”

Paradoksalnie uznając Jezusa za naszego Pana, stajemy się wolni. Zwróćmy uwagę na słowa Jezusa z Ewangelii Jana 8:32-34 (BW):

„I poznacie prawdę, a prawda was wyswobodzi. Odpowiedzieli mu: Jesteśmy potomstwem Abrahama i nigdy nie byliśmy u nikogo w niewoli. Jakże możesz mówić: Wyswobodzeni będziecie?  Jezus im odpowiedział: Zaprawdę, zaprawdę powiadam wam, każdy, kto grzeszy, jest niewolnikiem grzechu.”

Podsumowanie

Wyznanie, że „Jezus jest naszym Panem” musi być rozpatrywane w kontekście stwierdzenia, że Panem  ustanowił Jezusa Bóg!

Ten, który wywyższa i ustanawia kogoś Panem, pozostaje ponad tym, którego wywyższa. Tytuł „Pan” w odniesieniu do Jezusa nie jest zatem zamiennikiem imienia JHWH, lecz określeniem godności i władzy nadanej Mu przez Boga.

Jezus został naszym „Panem”, gdyż przez Boga został wywyższony, jak czytamy w liście do Filipian 2:9 (BW)

„Dlatego też Bóg wielce go wywyższył i obdarzył go imieniem, które jest ponad wszelkie imię.”

Cel tego wywyższenia wyjaśnia kolejny werset 11:

„I aby wszelki język wyznawał, że Jezus Chrystus jest Panem, ku chwale Boga Ojca.” (BW)

Chrystus został więc wywyższony i ustanowiony naszym Panem „ku chwale Boga Ojca”, a nie w celu zastąpienia Boga czy utożsamienia się z Nim.

Pismo Święte w 1 Liście do Koryntian 8:6 jasno naucza, że jest tylko jeden Bóg oraz jeden Pan:

„Dla nas istnieje tylko jeden Bóg Ojciec, od którego wszystko pochodzi i dla którego my istniejemy, oraz jeden Pan Jezus Chrystus, przez którego wszystko się stało i dzięki któremu także my jesteśmy.”(BWP)

Tekst ten wskazuje na wyraźne rozróżnienie: jeden Bóg — Ojciec oraz jeden Pan — Jezus Chrystus. Jednocześnie uznanie Jezusa za Pana jest kluczowe dla zbawienia. W Liście do Rzymian 10,9 (BWP) czytamy:

„Tak więc jeśli ustami twoimi wyznasz, że Jezus jest Panem, i całym sercem uwierzysz, że Bóg Go wskrzesił, będziesz zbawiony.” (Rzymian 10:9 BWP)

Nie mamy wyznać, że Jezus jest Bogiem, ale Panem, którego Bóg wskrzesił z martwych. Greckie słowo „kyrios” (pan) w stosunku do Jezusa nie poświadcza jego równości z Bogiem, gdyż terminy Bóg i Pan nie są zamiennikami. W wielu miejscach zwrot „jeden Pan” jest różny od zwrotu „jeden Bóg”.

Potwierdza to również List do Efezjan 4:5,6, w którym czytamy (BWP):

„Jeden jest również Pan, jedna wiara, jeden chrzest;  Jeden Bóg i Ojciec wszystkich.[…]”

Podejmowane przez trynitarian próby zrównania Pana Jezusa z Bogiem JHWH kolidują z wymienionymi powyżej fragmentami z Pisma Świętego. W świetle biblijnych argumentów na nic zda się pisanie drukowanymi literami, „Jezus jest PANEM” sugerujące, że chodzi tu o Boga ze ST. Stosownym wydaje się na koniec werset z Listu do Efezjan 1:17 (BW):

„Aby Bóg Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec chwały, dał wam Ducha mądrości i objawienia ku poznaniu jego.”

Fragment ten mówi wprost o „Bogu Pana naszego Jezusa Chrystusa”, co ponownie wskazuje na odrębność Boga Ojca i wywyższonego przez Niego Pana — Jezusa Chrystusa.

Artykuł opracowano w wersji przeznaczonej do oglądania: