Kim jest Bóg błogosławiony z Rzymian 9:5

Jak pisaliśmy już wielokrotnie, zdecydowana większość antytrynitarzy wierzy  w boskość Pana Jezusa. Jesteśmy też świadomi, że w Biblii znajdują się wersety, w których do Pana Jezusa odniesiono określenie „Bóg”.

Trynitarze, wskazując takie miejsca, w zasadzie walczą z wiatrakami. Problem nie dotyczy bowiem możliwości nazwania Jezusa Bogiem, lecz uzasadnienie twierdzenia, że jeden Bóg jest w trzech osobach!

Uznając wersety, w których Jezus zostaje nazwany Bogiem, warto jednak zwrócić uwagę, że do takich tekstów zalicza się również fragmenty, których znaczenie jest przedmiotem dyskusji.

Jednym z nich jest Rzymian 9:5. W Biblii Tysiąclecia czytamy:

„Do nich należą praojcowie, z nich również jest Chrystus według ciała, który jest ponad wszystkim, Bóg błogosławiony na wieki. Amen”.

W przypadku tego wersetu jego tłumaczenie na język polski nie jest jednoznaczne. Wszystko zależy między innymi od tego, jak podzielimy greckie zdanie i gdzie postawimy znaki interpunkcyjne.

Na tym tle od dawna dochodzi do polemik pomiędzy zwolennikami różnych tłumaczeń Rzymian 9:5.

Trzeba przy tym zaznaczyć, że nawet gdyby przyjąć tłumaczenie odnoszące słowo „Bóg” bezpośrednio do Chrystusa, nadal nie dowodziłoby ono prawdziwości dogmatu o Trójcy.

Z uwagi jednak na to, że część naszych czytelników interesuje się takimi zagadnieniami, przyjrzyjmy się argumentacji tych antytrynitarzy, którzy końcową część Rzymian 9:5 odnoszą nie do Jezusa, lecz do Boga Ojca.

Analiza kontekstu Rzymian 9:5

W najstarszych rękopisach Nowego Testamentu nie stosowano interpunkcji w taki sposób jak współcześnie. Dlatego sam tekst grecki nie rozstrzyga jednoznacznie, gdzie w Rzymian 9:5 należy postawić kropkę, przecinek czy pauzę.

Niektóre ważne kodeksy zawierają po słowach „według ciała” znak wskazujący na pewnego rodzaju pauzę. Nie rozstrzyga to jednak sposobu tłumaczenia tego wersetu, ponieważ interpunkcja w starożytnych rękopisach była stosowana nieregularnie.

Pokazuje natomiast, że oddzielenie końcowej części wersetu od wypowiedzi o Chrystusie nie jest pomysłem współczesnych antytrynitarzy.

Wiele przekładów chrześcijańskich łączy końcowe słowa bezpośrednio z Chrystusem:

„Chrystus według ciała, który jest ponad wszystkim, Bóg błogosławiony na wieki”.

Możliwe jest jednak również takie odczytanie:

„Chrystus według ciała. Bóg, który jest ponad wszystkim, niech będzie błogosławiony na wieki. Amen”.

W takim wypadku druga część wersetu stanowiłaby niezależną doksologię, czyli formułę wychwalania Boga.

Nie można więc twierdzić, że sama gramatyka Rzymian 9:5 zmusza czytelnika do utożsamienia „Boga błogosławionego” z Chrystusem.

Warto więc sprawdzić szerszy kontekst wypowiedzi Pawła.

Czy Rzymian mówi tylko o Jezusie, czy o Bogu i Jezusie?

Czy w Rzymian 9:5 powiedziano, że Chrystus jest „ponad wszystkim” i dlatego jest Bogiem? A może wspomniano o dwóch różnych osobach: o Chrystusie oraz o Bogu, który jest „ponad wszystkim”?

Zwróćmy uwagę na Rzymian 15:5,6 (BT):

„A Bóg, który daje cierpliwość i pociechę, niech sprawi, abyście wzorem Chrystusa te same uczucia żywili do siebie i zgodnie jednymi ustami wielbili Boga i Ojca Pana naszego Jezusa Chrystusa”

Paweł wyraźnie odróżnia tutaj Chrystusa od Boga. Następnie zachęca chrześcijan do wychwalania Boga i Ojca Pana naszego Jezusa Chrystusa.

Podobnie czytamy w 2 Koryntian 1:3 oraz Efezjan 1:3. Warto również zwrócić uwagę na dalszy ciąg 9 rozdziału Listu do Rzymian.

Wersety 6-13 wskazują, że realizacja zamierzenia Bożego nie zależy od pochodzenia „według ciała”, lecz od woli Boga.

W wersetach 14-18 Paweł mówi o Bożym zwierzchnictwie, przywołując przykład faraona i słowa zapisane w Wyjścia 9:16.

Natomiast w wersetach 19-24 przedstawia Boga jako garncarza mającego władzę nad gliną.

Cały ten fragment konsekwentnie podkreśla nadrzędną pozycję Boga.

W komentarzu do Rzymian 9:5 w przekładzie KUL-u czytamy:

„Po wyrażeniu [„według ciała”] wielu egzegetów, zwłaszcza bardziej radykalnych, proponuje umieścić kropkę. Cały w. 5 składałby się wówczas z dwu zdań niezależnych, w których terminy ‚Chrystus’ i ‚Bóg’ nie miałyby ze sobą nic wspólnego, przy czym zdanie drugie stanowiłoby formułę doksologiczną” (Pallottinum, Poznań 1978, t. 6, cz. 1, s. 201).

Warto przemyśleć także argument G. B. Winera zawarty w A Grammar of the Idiom of the New Testament. Zwraca on uwagę, że konstrukcja grecka pozwala odnieść końcowe słowa Rzymian 9:5 do Boga.

„Kiedy podmiot stanowi główny temat zwłaszcza gdy jest przeciwstawny innemu podmiotowi orzeczenie może i musi być umiejscowione za nim, jeżeli słowa odnoszą się do Boga jest to całkiem poprawne jak w Psalmie 68:19 w LXX Septuagincie. I tak samo w Rz 9:5 jeżeli słowa (hon epi panton teos eulogetes- Nad wszystkim Bóg błogosławiony) są zastosowane do Boga tak takie umiejscowienie tych słów jest całkiem stosowne.”

Możliwe byłoby zatem takie rozumienie zdania:

„Do których należą praojcowie i z których wywodzi się Chrystus według ciała. Bóg, który jest ponad wszystkim, niech będzie błogosławiony na wieki. Amen”.

Istotne jest więc miejsce, w którym tłumacz wprowadza pauzę.

Przy jednym sposobie interpunkcji końcowe słowa zostają odniesione do Chrystusa. Przy innym tworzą niezależną doksologię skierowaną do Boga.

Co mówią, słowniki i opracowania dotyczące tego wersetu?

The New International Dictionary of New Testament Theology

„gdyby nawet tego rodzaju przekłady z greki były dokładne „Chrystus nie zostałby całkowicie zrównany z Bogiem, lecz tylko opisany jako mający boską naturę, gdyż słowa theos [Bóg] nie poprzedza tutaj rodzajnik. Jednakże w pismach Pawła nie znajdujemy nigdzie więcej takiego przypisania majestatu. Znacznie bardziej prawdopodobne jest wyjaśnienie, iż zwrot ten jest doksologią [formą wychwalania], skierowaną do Boga.”

Opracowanie to zwraca uwagę, że nawet gdyby słowo theos odnieść w tym miejscu do Chrystusa, nie oznaczałoby to automatycznie pełnego utożsamienia go z Bogiem Ojcem. Autorzy zwracają także uwagę na możliwość potraktowania końcowej części wersetu jako doksologii skierowanej do Boga.

The Authorship of the Four Gospel and Other Critical Essays, by Ezra Abbot, Boston, 1888,pp. 332-438. On pp.345, 346, and 432:

„Ale tutaj (ho on – Ten jest) jest oddzielone od (ho kristos- Chrystus) przez (to kata sarka – według ciała) które gdy się je czyta to musi nastąpić po nim pauza, która jest wydłużona z daniem specjalnego nacisku dla (kata sarka) przez (to) i sentencja poprzedzająca jest wtedy kompletna sama w sobie, gdyż Chrystus był Żydem według ciała.

Z drugiej strony jak widzimy (str. 334) niezliczone błogosławieństwa które bezpośrednio wieńczą szczęśliwy adwent, Chrystusa sugeruje to naturalnie przypisanie modlitwy i dziękczynienia Bogu jako rządzącego wszystkim; także zwrot (amen) sugeruje tutaj doksologię (forma wychwalania) jako kończący tą część zdania. Zatem patrząc z każdego punktu widzenia doksologiczna konstrukcja tego zdania wydaje się oczywista i naturalna.

Zasadność zastosowania pauzy po słowach (sarka) jest dalej wskazana i wynika z faktu, że we wszystkich naszych najstarszych manuskryptach MSS jest to poświadczone A (kodeks aleksandryjski 5 w pne), B (kod. Watykański 4 w pne), C (kodeks efraimski 4 w pne. L (uncial manuskrypt 9 w pne Rzym) gdzie znajdujemy 26 odniesień które czynią przerwę po słowach (sarka) tak jak mają to zazwyczaj po słowach (aionas) lub (Amen). Zatem słowa z Rzymian 9:5 przypisują modlitwę i dziękczynienie Bogu. Pismo nie identyfikuje Jehowy Boga z Jezusem.”

Katolicki uczony John L. McKenzie  w opracowanym przez siebie Dictionary of the Bible (1965) zauważa, że:

„Zastosowanie w tym miejscu w Rzm 9:5 rzeczownika (teos) jest mniej pewne w stosunku do Chrystusa, co wynika z ograniczonego jego używania przez Pawła tylko w stosunku do Ojca (por. 1 Kor 8:6). Bardzo prawdopodobne jest, że słowa końcowe tego wersetu 'Bóg który jest ponad wszystkim’ stanowią Doksologię czyli formę wysławiania.”

Karl Rahner

W Encyclopedia of Theology: A Concise Sacramentum Mundi zwrócono uwagę, że nie można z całkowitą pewnością stwierdzić, iż Paweł odnosi słowa „Bóg błogosławiony na wieki” do Chrystusa. Możliwe jest bowiem również odczytanie ich jako formuły wysławiania Boga.

A Greek-English Lexicon of the New Testament and Other Early Christian Literature:

„W Rzm 9:5 interpretacja zależna jest od interpunkcji. Jeżeli przerwa jest umieszczona przed [ho on] to doksologia odnosi się do Boga (zgdonie z EAbott, Lipsius,HHoltzmann,EGunther,FCBurkitt,Julicher,PFeine, AMBBrouwer). Jeżeli zaś przecinek użyto w tym samym miejscu, wówczas do Chrystusa (BWeiss, EBrose, ASchlatter, ThZahn, EKuhl, PAlthus, M.JLagrange, JSickenberger.”

Leksykon ten zwraca uwagę, że interpretacja Rzymian 9:5 zależy między innymi od przyjętej interpunkcji. Jeżeli przed słowami ho on umieścimy wyraźną pauzę, końcową wypowiedź można rozumieć jako doksologię skierowaną do Boga. Jeżeli natomiast zdanie zostanie połączone, słowa te można odnieść do Chrystusa. Potwierdza to, że sam tekst grecki dopuszcza dyskusję interpretacyjną.

John Ziesler

John Ziesler w Pauline Christianity (Revised edition 1990, Oxford University Press 'Oxford Bible Series’) zwraca uwagę, że Rzymian 9:5 należy do nielicznych miejsc w listach Pawła, które można odczytać jako nazwanie Chrystusa Bogiem. Według niego bardziej prawdopodobne jest jednak rozumienie: „Chrystus według ciała. Bóg, który jest ponad wszystkim, niech będzie błogosławiony”.

Vincent Taylor

Vincent Taylor również zalicza się do uczonych, którzy opowiadali się za oddzieleniem końcowej wypowiedzi o Bogu od wcześniejszej wzmianki o Chrystusie.

Anthony Buzzard i Erazm

Unitarianin Anthony Buzzard w książce The Doctrine of the Trinity: Christianity’s Self-Inflicted Wound przywołuje stanowisko Erazma, który zwracał uwagę na podobieństwo Rzymian 9:5 do 2 Koryntian 11:31.

F.F.Bruce w swoim komentarzu listu do Rzymian w przekładzie Biblii Tyndale New Testament Commentaries napisał.

„Z drugiej strony możliwe jest również potraktowanie tego fragmentu jako niezależnej chrystologicznej doksologii [formy wysławiania]. Słowa te rzeczywiście można rozumieć w ten sposób. Decyzja, którą z tych możliwości przyjąć, zależy od interpretacji konstrukcji gramatycznej i pozostaje kwestią bardzo subtelną, przy czym argumenty przemawiające za obiema interpretacjami są zbliżone” (Revised Edition, 1985, s. 176–177).

Warto uważnie przyjrzeć się także innym wypowiedziom apostoła Pawła, w których pojawia się greckie określenie eulogētos — „błogosławiony”. Cytaty podajemy za Biblią Tysiąclecia:

„Prawdę Bożą przemienili oni w kłamstwo i stworzeniu oddawali cześć, i służyli jemu, zamiast służyć Stwórcy, który jest błogosławiony na wieki. Amen” (Rzymian 1:25).

„Błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ojciec miłosierdzia i Bóg wszelkiej pociechy” (2 Koryntian 1:3).

„Niech będzie błogosławiony Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, On napełnił nas wszelkim błogosławieństwem duchowym na wyżynach niebieskich — w Chrystusie” (Efezjan 1:3).

„Bóg i Ojciec Pana naszego Jezusa Chrystusa, Ten, który jest błogosławiony na wieki, wie, że nie kłamię” (2 Koryntian 11:31).

„Do nich należą praojcowie, z nich również jest Chrystus według ciała, który jest ponad wszystkim, Bóg błogosławiony na wieki. Amen” (Rzymian 9:5).

Szczególnie wymowny jest 2 Koryntian 11:31. Paweł jednoznacznie nazywa tam „błogosławionym na wieki” Boga i Ojca Pana Jezusa Chrystusa. Pokazuje to, że podobne sformułowanie w Rzymian 9:5 może być rozumiane jako doksologia skierowana do Boga Ojca.

Warto więc zapytać: skoro Paweł gdzie indziej wyraźnie nazywa „błogosławionym na wieki” Boga i Ojca Jezusa Chrystusa, czy nie jest naturalne przynajmniej dopuścić takie samo odczytanie w Rzymian 9:5?

Co więcej, Paweł konsekwentnie odróżnia Jezusa od jego Boga i Ojca. Jeżeli więc Jezus ma swego Boga i Ojca, trudno na podstawie jednego spornego pod względem interpunkcji wersetu utożsamiać go z tym samym Bogiem, którego Paweł przedstawia jako jego Boga.

Podsumowanie

Rzymian 9:5 należy do tekstów, których sposób interpunkcji i tłumaczenia od dawna budzi dyskusję.

Gramatycznie możliwe jest zarówno odniesienie końcowych słów do Chrystusa, jak i potraktowanie ich jako osobnej doksologii skierowanej do Boga.

Kontekst listów Pawła daje jednak podstawy do tego drugiego odczytania. Apostoł wielokrotnie odróżnia Chrystusa od jego Boga i Ojca, a właśnie Boga Ojca nazywa „błogosławionym na wieki” (2 Koryntian 11:31). Nie należy więc przedstawiać Rzymian 9:5 jako jednoznacznego dowodu, że Jezus jest Bogiem Najwyższym.

Co więcej, nawet gdybyśmy przyjęli tłumaczenie odnoszące słowo „Bóg” bezpośrednio do Chrystusa, werset nadal nie mówi nic o jednym Bogu istniejącym w trzech osobach. Nie wspomina o Duchu Świętym. Nie mówi o równości trzech osób i o ich współwieczności ani współistotności.

Rzymian 9:5 może więc być przedmiotem ciekawej dyskusji dotyczącej chrystologii, ale sam w sobie nie stanowi dowodu nauki o Trójcy.

Uaktualniono 2.10.2026 r.